คำฟ้องและคำให้การ
โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นผู้จัดการมรดกของนายฟัก พัดบุญมา ตามคำสั่งศาลเจ้ามรดกที่ดิน 2 แปลง โจทก์ประสงค์จะขายที่ดินดังกล่าวเพื่อนำเงินมาชำระหนี้แก่เจ้าหนี้แต่ปรากฏว่ามีนายต่าย ช้างแก้ว ผู้ปกครองของผู้เยาว์ซึ่งเป็นทายาทของเจ้ามรดกได้ขออายัดไว้ต่อจำเลยซึ่งเป็นเจ้าพนักงานที่ดินจังหวัดสมุทรปราการ จำเลยรับอายัดไว้มีกำหนด 60 วัน เมื่อพ้นกำหนดที่จำเลยรับอายัดแล้วโจทก์กับพวกจะจดทะเบียนซื้อขายที่ดินมรดก จำเลยไม่ยอมดำเนินการให้อ้างว่านายต่ายได้ฟ้องโจทก์ต่อศาลแล้ว การอายัดคงมีผลอยู่ โจทก์ได้รับความเสียหาย ขอให้เพิกถอนคำสั่งอายัดของจำเลยเสียจำเลยให้การว่า เหตุที่ไม่ยอมทำนิติกรรมซื้อขายให้โจทก์เพราะนายต่ายผู้ปกครองผู้เยาว์ซึ่งเป็นทายาทของเจ้ามรดกขออายัดที่ดินไว้
จำเลยรับอายัด 60 วัน เมื่อนายต่ายนำหลักฐานการฟ้องคดีต่อศาลมาแสดง จำเลยก็สั่งว่าการอายัดคงมีผลต่อไปตามคำสั่งกระทรวงมหาดไทยที่ 189/2498 ลงวันที่ 23 กุมภาพันธ์ 2498 ข้อ 3 และ ข้อ 7 จำเลยปฏิบัติหน้าที่ตามระเบียบข้อบังคับของทางราชการโดยสุจริต จึงไม่เป็นละเมิด ขอให้ยกฟ้องในวันชี้สองสถานโจทก์รับข้อเท็จจริงตามคำให้การของจำเลย แต่คัดค้านว่า คำสั่งของกระทรวงมหาดไทยดังกล่าวขัดต่อประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งและประมวลกฎหมายที่ดิน จำเลยจะอาศัยคำสั่งนั้นขยายระยะเวลาอายัดเกิน 60 วันไม่ได้ ขอให้วินิจฉัยปัญหาข้อนี้เพียงข้อเดียวศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า ประมวลกฎหมายที่ดินมาตรา 83 ให้อำนาจพนักงานเจ้าหน้าที่รับอายัดไว้ไม่เกิน 60 วันนับแต่วันขออายัดเป็นการตัดสิทธิของเจ้าของที่ดินจึงต้องแปล
ความโดยเคร่งครัด ฉะนั้นเมื่อพ้น60 วันแล้ว การอายัดย่อมหมดสิ้นไป การฟ้องคดีต่อศาลไม่เป็นเหตุให้การอายัดยังคงมีอยู่ต่อไป เพราะผู้ฟ้องคดีอาจใช้วิธีการชั่วคราวก่อนคำพิพากษา ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งได้พิพากษาเพิกถอนคำสั่งของจำเลยที่สั่งให้ที่ดินมรดกตกอยู่ในการอายัดเสียจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาฟังข้อเท็จจริงตามที่คู่ความรับกันว่า โจทก์ในฐานะผู้จัดการมรดกของนายฟักประสงค์จะขายที่ดินมรดกเอาเงินมาชำระหนี้เจ้ามรดก นายต่ายผู้ปกครองผู้เยาว์ซึ่งเป็นทายาทมีสิทธิรับมรดกของเจ้ามรดกขออายัดที่ดินดังกล่าวไว้จำเลยซึ่งดำรงตำแหน่งเจ้าพนักงานที่ดินจังหวัดสมุทรปราการรับอายัดไว้มีกำหนด 60 วัน
นายต่ายยื่นฟ้องต่อศาลขอถอนโจทก์จากผู้จัดการมรดก แล้วนำหลักฐานแสดงต่อจำเลยเพื่อสั่งให้การอายัดมีผลต่อไป จำเลยสั่งให้การอายัดมีผลต่อไป ทั้งนี้โดยอาศัยคำสั่งกระทรวงมหาดไทยที่ 189/2498 ลงวันที่ 23 กุมภาพันธ์ 2498 ข้อ 7 ปัญหาว่าคำสั่งของกระทรวงมหาดไทยดังกล่าวขัดต่อประมวลกฎหมายที่ดินและประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งหรือไม่ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายที่ดินมาตรา 83 มีความหมายว่าเมื่อพนักงานเจ้าหน้าที่รับอายัดไว้แล้ว ผู้ขออายัดต้องไปดำเนินคดีทางศาลภายในเวลาที่รับได้อายัดไว้ ถ้าไม่ดำเนินคดีทางศาลการอายัดก็สิ้นผลเมื่อพ้นเวลาที่รับอายัด แต่ถ้าผู้ขออายัดไปดำเนินคดีทางศาลภายในกำหนดเวลาดังกล่าว
พนักงานเจ้าหน้าที่จะดำเนินการต่อไปสำหรับที่ดินที่รับอายัดไว้นั้นได้ก็ต่อเมื่อศาลมีคำสั่งหรือคำพิพากษาแล้วหรือกล่าวอีกนัยหนึ่งหากศาลยังไม่มีคำสั่งหรือคำพิพากษา พนักงานเจ้าหน้าที่ก็ไม่มีอำนาจดำเนินการอะไรต่อไปได้เพราะการอายัดยังคงมีอยู่ต่อไปไม่สิ้นผลเหมือนกับกรณีที่ผู้ขออายัดไม่ดำเนินคดีทางศาลดังกล่าวข้างต้น ทั้งนี้ตามความในตอนท้ายของวรรคสองของมาตรา 83 แห่งประมวลกฎหมายที่ดินนั่นเอง ฉะนั้นที่จำเลยสั่งให้การอายัดที่ดินมรดกของนายฟักมีผลต่อไปจึงชอบแล้ว คำสั่งกระทรวงมหาดไทยที่ 189/2498 ลงวันที่ 23 กุมภาพันธ์ 2498 เรื่องการอายัดที่ดินข้อ 7 มิได้ขัดต่อประมวลกฎหมายที่ดินหรือประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ที่ศาลล่างทั้งสองพิพากษาเพิกถอนคำสั่งของจำเลย ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วยพิพากษากลับ เป็นให้ยกฟ้องโจทก์
