คำฟ้องและคำให้การ
โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นทบวงการเมืองและเป็นนิติบุคคลตามกฎหมายสังกัดกระทรวงสหกรณ์ มีอำนาจหน้าที่เกี่ยวกับการจัดควบคุมและส่งเสริมการสหกรณ์ได้รับอนุมัติจากกระทรวงสหกรณ์ให้จัดตั้ง "ขายพืชผลและผลิตผลกลาง" ขึ้น โดยให้เป็นกิจการราชการอยู่ในความควบคุมของกองสหกรณ์ขายพืชผลและผลิตผล สังกัดกรมสหกรณ์มีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นแหล่งกลางช่วยเหลือการจำหน่ายพืชผลและผลิตผลของสหกรณ์ท้องถิ่นให้ได้ราคาดี รวมทั้งอำนวยความสะดวกในเรื่องตลาดเพื่อเป็นการทดลองดำเนินงานในอันที่จะจัดตั้งสหกรณ์ชั้นสูง และเป็นการส่งเสริมการสหกรณ์ต่อไป โดยได้ใช้ทุนส่งเสริมการสหกรณ์อันเป็นงบประมาณแผ่นดินเป็นทุนดำเนินงาน และข้าราชการในกองสหกรณ์ขายพืชผลและผลิตผลกรมสหกรณ์พาณิชย์เป็นเจ้าหน้าที่ดำเนินงาน
จำเลยที่ 1ในระหว่างเป็นหัวหน้าแผนกสหกรณ์ขายพืชผลและผลิตผล ได้รับแต่งตั้งให้เป็นผู้จัดการ "ขายพืชผลและผลิตผลกลาง" จำเลยที่ 2 ถึงที่ 4เคยดำรงตำแหน่งหัวหน้ากองสหกรณ์ขายพืชผลและผลิตผลเมื่อครั้งดำรงตำแหน่งนั้น จำเลยที่ 2 ถึงที่ 4 มีหน้าที่เป็นผู้บังคับบัญชาควบคุมกิจการ"ขายพืชผลและผลิตผลกลาง" ในขณะที่จำเลยที่ 1 มีหน้าที่ดังกล่าวปรากฏว่ามีเงินของ "ขายพืชผลและผลิตผลกลาง" ขาดบัญชีไปเป็นจำนวนมากกระทรวงสหกรณ์ได้ตั้งคณะกรรมการสอบสวนแล้ว ปรากฎว่าจำเลยที่ 1 ซึ่งเป็นเจ้าพนักงานและมีหน้าที่ดังกล่าวได้บังอาจทุจริตต่อหน้าที่เบียดบังยักยอกเอาเงินของโจทก์ไปเป็นประโยชน์ส่วนตัว โดยจำเลยที่ 1 จงใจทำต่อโจทก์โดยผิดกฎหมาย
ทำให้เกิดความเสียหายแก่ทรัพย์สินของโจทก์ จำเลยที่ 1 ต้องรับผิดชดใช้ให้โจทก์ และกระทรวงสหกรณ์ได้ไล่ออกจากราชการไปแล้ว พร้อมกับแจ้งให้พนักงานสอบสวนดำเนินคดีอาญากับจำเลยที่ 1 ฐานทุจริตต่อหน้าที่ยักยอกทรัพย์จำเลยที่ 2 ถึงที่ 4 ได้ประมาทเลินเล่อ ละเลยต่อระเบียบปฏิบัติงานและหน้าที่เป็นเหตุให้จำเลยที่ 1 กระทำทุจริตได้ ทำให้โจทก์เสียหาย ขอให้บังคับให้จำเลยใช้ค่าเสียหายจำเลยที่ 1 ให้การว่า ไม่เคยมีเจตนากระทำการทุจริตเบียดบังยักยอกตามฟ้อง ค่าเสียหายตามรายการในฟ้องนั้นโจทก์ทราบดีมาเป็นเวลาเกินกว่า 1 ปีแล้ว คดีขาดอายุความจำเลยที่ 2 ถึงที่ 4 ให้การปฏิเสธความรับผิด โดยจำเลยที่ 2ต่อสู้ด้วยว่า โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง เพราะไม่มีหน้าที่เกี่ยวแก่การค้าแสวงหากำไร ดังนั้น "ขายพืชผลและผลิตผลกลาง" จึงอยู่นอกอำนาจหน้าที่โจทก์ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยที่ 1, 3, 4 ร่วมกันใช้เงินแก่โจทก์ยกฟ้องจำเลยที่ 2จำเลยที่ 1, 3, 4 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยที่ 1, 3, 4 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยปัญหาข้อกฎหมายว่า
ศาลฎีกาวินิจฉัย
ที่จำเลยฎีกาว่าโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง เพราะกรมโจทก์มีวัตถุประสงค์ควบคุมส่งเสริมกิจการของสมาคมสหกรณ์ เพื่อให้ดำเนินการไปตามวัตถุประสงค์ของสหกรณ์นั้น ๆไม่มีวัตถุประสงค์ในการทำการค้าหรือเป็นตัวแทนในการค้า และเงินที่ขายพืชผลและผลิตผลเป็นเงินของสหกรณ์ต่าง ๆ มิใช่ของโจทก์นั้น ข้อเท็จจริงได้ความว่า กรมสหกรณ์พาณิชย์โจทก์ โดยอนุมัติของกระทรวงสหกรณ์ได้จัดตั้ง "ขายพืชผลและผลิตผลกลาง" ขึ้นเป็นหน่วยราชการของโจทก์ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อดำเนินธุรกิจเพื่อช่วยเหลือบรรดาสมาคมสหกรณ์ขายพืชผลและผลิตผลในด้านตลาดปลายทางเพื่อรับจัดบริการให้แก่บรรดาสมาคมสหกรณ์ตามความต้องการในด้านจำหน่ายและติดต่อการค้ากับต่างประเทศแทนหน่วยสหกรณ์ต่าง
ๆ เป็นการประสานงานของสมาคมสหกรณ์การขายให้ได้ผลเพื่อจะได้จัดตั้งเป็นสมาคมสหกรณ์ขายพืชผลและผลิตผลกลางต่อไป โดยกรมโจทก์ได้ยืมเงินจากกระทรวงสหกรณ์เพื่อใช้เป็นทุนหมุนเวียน 400,000 บาท ทดรองให้แก่สมาคมสหกรณ์ต่าง ๆ เมื่อได้รับพืชผลและผลิตผลมาถึงปลายทาง จึงเห็นว่าหน่วยราชการ"ขายพืชผลและผลิตผลกลาง" หาได้มีวัตถุประสงค์ในการทำการค้าหรือเป็นตัวแทนการค้าโดยตรงไม่ เพราะจัดตั้งขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์ช่วยเหลืออำนวยความสะดวกในการรับซื้อพืชผลและผลิตผลจากสหกรณ์ขายพืชผลในต่างจังหวัดและจัดการขายณ ตลาดภายในหรือภายนอกประเทศเพื่อให้ได้ราคาดี ฉะนั้น จึงถือได้ว่าเป็นการส่งเสริมการสหกรณ์อย่างหนึ่ง ซึ่งอยู่ภายในขอบวัตถุประสงค์ของกรมสหกรณ์พาณิชย์โจทก์
ทั้งโจทก์มิได้หวังผลกำไรในทางการค้าแต่ประการใด เมื่อขายพืชผลและผลิตผลได้เงินก็หักไว้เป็นค่าบริการสำหรับเป็นค่าใช้จ่ายของ "ขายพืชผลและผลิตผลกลาง" แต่เพียงเล็กน้อยนอกนั้นส่งคืนให้สหกรณ์ที่ส่งพืชผลและผลิตผลมา หากยังมิได้ส่ง ก็ยังคงเป็นเงินของ "ขายพืชผลและผลิตผลกลาง" อันเป็นหน่วยราชการของโจทก์ แม้จะปรากฏว่าหลังจากเงินตามฟ้องซึ่งเป็นเงินทุนหมุนเวียนที่ยืมจากกระทรวงสหกรณ์ขาดหายไป และต่อมากรมโจทก์ได้ชดใช้เงินทุนหมุนเวียนที่ยืมมาให้กระทรวงสหกรณ์เสร็จสิ้นไปแล้วก็ตาม แต่เงินที่ส่งใช้คืนดังกล่าวเป็นเงินคนละส่วนกับเงินที่ขาดหายไปซึ่งฟ้องกันนี้ โจทก์จึงมีอำนาจฟ้องที่จำเลยที่ 1 ฎีกาว่าคดีโจทก์ขาดอายุความนั้น
เห็นว่าโจทก์ทราบว่าจำเลยที่ 1 มีพฤติการณ์ส่อไปในทางทุจริต โดยคณะกรรมการสอบสวนที่โจทก์แต่งตั้ง โจทก์ได้แจ้งความขอให้พนักงานสอบสวนดำเนินคดีอาญาแก่จำเลยที่ 1 อีกทั้งเมื่อโจทก์บรรยายฟ้องก็ได้ยืนยันข้อเท็จจริงว่าจำเลยที่ 1 เป็นเจ้าพนักงานทุจริตเบียดบังยักยอกเอาเงินของโจทก์ไป แต่จำเลยที่ 1 ยังมิได้ถูกฟ้องคดีอาญา ดังนั้น จึงถือได้ว่าฟ้องของโจทก์เป็นฟ้องเกี่ยวเนื่องกับความผิดทางอาญา กรณีต้องตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 51 วรรคต้น จึงต้องใช้อายุความทางอาญามาบังคับ มิใช่อายุความ 1 ปีฐานละเมิด คดีโจทก์ไม่ขาดอายุความเมื่อวินิจฉัยปัญหาอื่นด้วยแล้ว
ผลคำพิพากษา
พิพากษาแก้ ให้ยกฟ้องโจทก์ที่เกี่ยวกับจำเลยที่ 1 และที่ 4 ด้วย
