คำฟ้องและคำให้การ
โจทก์ฟ้องว่า โจทก์ตกลงจะขายที่ดินเฉพาะส่วนเนื้อที่ประมาณ 2 งาน ของที่ดินโฉนดเลขที่ 27ของโจทก์ให้แก่จำเลยที่ 2 ในราคา 45,000 บาทโดยโจทก์และจำเลยที่ 2 ได้ชี้แนวเขตและตกลงแนวเขตที่ดินให้แก่โจทก์เป็นเงิน 15,000 บาท ต่อมาวันที่ 4 พฤษภาคม 2530จำเลยที่ 1 บุตรของโจทก์และจำเลยที่ 2 มาชักชวนให้โจทก์ไปทำการจดทะเบียนโอนขายและแบ่งแยกที่ดินที่ตกลงขายให้แก่จำเลยที่ 2โดยจำเลยที่ 2 บอกว่าเมื่อไปโอนที่ดินให้แล้วจะชำระเงินค่าที่ดินที่ค้างให้แก่โจทก์ทันที โจทก์ไปสำนักงานที่ดินจังหวัดปราจีนบุรีกับจำเลยทั้งสอง จำเลยทั้งสองให้โจทก์ลงลายพิมพ์นิ้วมือในเอกสารต่าง ๆ โดยบอกว่าเป็นการทำเรื่องจดทะเบียนโอนขายที่ดิน 2 งาน ให้แก่จำเลยที่ 2 ตามที่ตกลงกันไว้โจทก์เป็นคนชรา
หูตึง อ่านและเขียนหนังสือไม่ได้และไม่ได้มีการอ่านข้อความเอกสารที่ใช้พิมพ์นิ้วมือให้โจทก์ฟังโจทก์จึงลงลายพิมพ์นิ้วมือไปโดยเข้าใจว่าเป็นการโอนขายที่ดินและจดทะเบียนโอนขายและแบ่งแยกที่ดิน 2 งาน ให้แก่จำเลยที่ 2หลังจากนั้นประมาณ 4 - 5 เดือน โจทก์จึงทราบว่าที่โจทก์ลงลายพิมพ์นิ้วมือในเอกสารนั้นเป็นการยอมให้จำเลยที่ 1ถือกรรมสิทธิ์รวมในที่ดินดังกล่าวของโจทก์จำนวน 1 ใน 2 ส่วนและให้จำเลยที่ 2 ถือกรรมสิทธิ์รวมในที่ดินเฉพาะส่วนที่เหลือของโจทก์ ซึ่งโจทก์ไม่ได้มีเจตนาจะทำนิติกรรมดังกล่าวเลย การที่โจทก์แสดงเจตนาทำนิติกรรมดังกล่าวเป็นเพราะโจทก์สำคัญผิดว่าเป็นการแสดงเจตนาทำนิติกรรมและจดทะเบียนโอนขายที่ดินเฉพาะส่วนเนื้อที่ประมาณ 2 งานของที่ดินโฉนดดังกล่าวให้แก่จำเลยที่ 2 ตามที่ได้ตกลงขายกันไว้เท่านั้น
การแสดงเจตนาดังกล่าวของโจทก์เป็นการแสดงเจตนาโดยสำคัญผิดในสาระสำคัญของนิติกรรม นิติกรรมและการจดทะเบียนยอมให้จำเลยที่ 1 และที่ 2 ถือกรรมสิทธิรวมในที่ดินดังกล่าว จึงเป็นโมฆะ ขอให้พิพากษาว่านิติกรรมและการจดทะเบียนที่โจทก์ ขอให้จำเลยที่ 1 และที่ 2 ถือกรรมสิทธิ์รวมในที่ดินของโจทก์ตามโฉนดที่ดินเลขที่ 27 ตามฟ้อง เป็นโมฆะ และให้เพิกถอนนิติกรรมและการจดทะเบียนดังกล่าว
จำเลยทั้งสองให้การว่า จำเลยที่ 2 ได้ทำสัญญาจะซื้อจะขายที่ดินโฉนดเลขที่ 27 ตามฟ้อง เนื้อที่ประมาณ 2 งาน กับโจทก์ในราคา 45,000 บาท จำเลยที่ 2 ได้วางเงินมัดจำจำนวน 25,000 บาท แล้วโจทก์ได้ทยอยมารับเงินที่ค้างไปจนครบถ้วนแล้วโจทก์ไม่ได้ทำนิติกรรมขายที่ดินด้วยความสำคัญผิดในลักษณะของนิติกรรมแต่ประการใด จำเลยที่ 1 เป็นบุตรของโจทก์โจทก์เป็นบุตรของนายแก้ว นางถม ที่ดินโฉนดเลขที่ 27เป็นที่ดินที่โจทก์ได้รับมรดกของนางถม โดยขณะที่นางถมยังมีชีวิตอยู่ ได้ตกลงกับโจทก์ว่าให้โจทก์แบ่งที่ดินที่โจทก์ได้รับจากนางถม ให้แก่จำเลยที่ 1 ครึ่งหนึ่ง เมื่อนางถมถึงแก่ความตายแล้ว โจทก์จึงทำนิติกรรมจดทะเบียนยกที่ดินโฉนดเลขที่ 27 ให้แก่จำเลยที่ 1 ครึ่งหนึ่งตามสัญญาที่ได้ให้ไว้แก่นางถม โดยโจทก์ไม่ได้สำคัญผิดในลักษณะของนิติกรรมแต่ประการใดขอให้ยกฟ้อง
ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า โจทก์ไม่ทราบว่าโจทก์ทำนิติกรรมยกที่ดินให้แก่จำเลยที่ 1 ครึ่งหนึ่ง และให้จำเลยที่ 2มีกรรมสิทธิ์ร่วมเฉพาะส่วนของโจทก์นิติกรรมระหว่างโจทก์กับจำเลยที่ 1 และจำเลยที่ 2 จึงเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 119 พิพากษาให้เพิกถอนนิติกรรมระหว่างโจทก์กับจำเลยที่ 1 และจำเลยที่ 2
คำพิพากษาศาลล่าง
จำเลยทั้งสองอุทธรณ์ ระหว่างการส่งสำเนาอุทธรณ์และหมายนัดให้แก่โจทก์โจทก์ถึงแก่ความตาย จำเลยทั้งสองยื่นคำร้องขอให้เรียกนางเจียม เหล็กเกตุ ภริยาของโจทก์เข้าเป็นคู่ความแทนโจทก์
ศาลชั้นต้นอนุญาต
ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่า ศาลชั้นต้นกำหนดประเด็นข้อพิพาทไว้เพียงประเด็นเดียวว่า จำเลยทั้งสองฉ้อฉลโจทก์หรือไม่การที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าโจทก์สำคัญผิดในสาระสำคัญแห่งนิติกรรมที่ทำกับจำเลยที่ 1 และที่ 2 นิติกรรมระหว่างโจทก์กับจำเลยที่ 1 และที่ 2 จึงเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 119 เห็นได้ว่าศาลชั้นต้นมิได้วินิจฉัยในประเด็นแห่งคดีถือว่าศาลชั้นต้นมิได้ปฏิบัติตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งว่าด้วยการพิพากษา พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้น ให้ศาลชั้นต้นพิพากษาใหม่ตามประเด็น
ศาลฎีกาวินิจฉัย
โจทก์ฎีกา
ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ปรากฏว่าขณะที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตให้นางเจียม เหล็กเกตุ เข้าเป็นคู่ความแทนโจทก์ผู้มรณะนั้นเป็นเวลาภายหลังจากศาลชั้นต้นสั่งรับอุทธรณ์ของโจทก์แล้วคดีจึงอยู่ ในระหว่างการพิจารณาของศาลอุทธรณ์เป็นอำนาจของศาลอุทธรณ์ที่จะสั่งคำร้องของ จำเลยทั้งสองที่ขอให้เรียกนางเจียม เข้ามาเป็นคู่ความแทนโจทก์ผู้มรณะโดยศาลชั้นต้นไม่มีอำนาจสั่งอนุญาตหรือไม่อนุญาตให้นางเจียมเข้าเป็นคู่ความแทนโจทก์ผู้มรณะได้ คำสั่งของศาลชั้นต้นดังกล่าวจึงไม่ชอบ ให้ยกคำสั่งของศาลชั้นต้นที่อนุญาตให้นางเจียมเข้าเป็นคู่ความแทนโจทก์ผู้มรณะนั้นเสีย แต่เนื่องจากคดีนี้ได้ขึ้นสู่การพิจารณาของศาลฎีกาแล้ว จึงเห็นสมควรสั่งคำร้องของจำเลยทั้งสองดังกล่าวไปเสียทีเดียวโดยไม่ต้องย้อนสำนวนไปให้ศาลอุทธรณ์สั่ง ซึ่งศาลฎีกาเห็นว่านางเจียมเป็นภริยาของโจทก์จึงเป็นทายาทของโจทก์ย่อมเข้าเป็นคู่ความแทนโจทก์ผู้มรณะได้ จึงมีคำสั่งอนุญาตให้นางเจียมเข้าเป็นคู่ความแทนโจทก์ผู้มรณะ
คดีมีปัญหาต้องวินิจฉัยในชั้นนี้ตามโจทก์ฎีกาเพียงข้อเดียวว่าศาลชั้นต้นได้พิพากษานอกประเด็นหรือไม่ ในปัญหานี้ปรากฏว่าโจทก์บรรยายฟ้องว่า โจทก์ถูกจำเลยทั้งสองหลอกให้ลงลายพิมพ์นิ้วมือทำนิติกรรมยอมให้จำเลยที่ 1 ถือกรรมสิทธิ์รวมในที่ดินโฉนดเลขที่ 27ของโจทก์จำนวน 1 ใน 2 ส่วนและให้จำเลยที่ 2 ถือกรรมสิทธิ์รวมในที่ดินโฉนดดังกล่าวเฉพาะส่วนที่เหลือของโจทก์ โดยโจทก์มีเจตนาที่จะทำนิติกรรมและจดทะเบียนโอนขายที่ดินเฉพาะส่วนเนื้อที่ประมาณ 2 งาน ของโฉนดที่ดินดังกล่าวให้แก่จำเลยที่ 2 ตามที่ได้ตกลงกันเท่านั้น การแสดงเจตนาไปโดยสำคัญผิดในสาระสำคัญของนิติกรรมเป็นโมฆะ ซึ่งจำเลยทั้งสองได้ให้การว่า โจทก์ทำนิติกรรมจดทะเบียนยกที่ดินโฉนดเลขที่ 27 ให้แก่จำเลยที่ 1 ครึ่งหนึ่งและจดทะเบียนซื้อขายที่ดินโฉนดเลขที่ 27 ของโจทก์ให้แก่จำเลยที่ 2โดยไม่ได้สำคัญผิดในลักษณะของนิติกรรมแต่อย่างใด
การที่ศาลชั้นต้นกำหนดประเด็นข้อพิพาทว่า จำเลยทั้งสองฉ้อฉลโจทก์หรือไม่นั้นจึงมีความหมายแปลได้ว่า จำเลยทั้งสองหลอกให้โจทก์สำคัญผิดในลักษณะของนิติกรรมที่โจทก์จะทำและทำให้โจทก์หลงเชื่อแสดงเจตนาทำนิติกรรมกับจำเลยทั้งสองโดยสำคัญผิดในลักษณะของนิติกรรมอันเป็นสิ่งซึ่งเป็นสาระสำคัญของนิติกรรมตามฟ้องหรือไม่ที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า โจทก์สำคัญผิดในสิ่งซึ่งเป็นสาระสำคัญแห่งนิติกรรมที่ทำกับจำเลยทั้งสอง นิติกรรมระหว่างโจทก์กับจำเลยทั้งสองจึงเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 119 เดิม (มาตรา 156 ใหม่) นั้นหาเป็นการวินิจฉัยนอกประเด็นไม่ คำพิพากษาของศาลอุทธรณ์ไม่ต้องด้วยความเห็นของศาลฎีกา ฎีกาของโจทก์ฟังขึ้น
อนึ่ง คดีนี้โจทก์ฎีกาเฉพาะเพียงในข้อที่ขอให้ยกคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ และให้ศาลอุทธรณ์พิพากษาใหม่ตามรูปคดีต่อไปเท่านั้นแม้โจทก์จะเสียค่าขึ้นศาลมาสำหรับจำนวนทุนทรัพย์ 45,000 บาทก็เป็นการเสียเกินมา เมื่อโจทก์ไม่ได้ยกข้อพิพาทในเนื้อหาของคดีขึ้นมาในคำฟ้องฎีกา และมิได้ขอให้พิพากษาตามคำขอของโจทก์ตามที่ฟ้องมา ศาลฎีกาจึงไม่อาจใช้ดุลยพินิจพิจารณาข้อพิพาทในส่วนที่นอกจากปรากฏในคำฟ้องฎีกาได้
ผลคำพิพากษา
พิพากษายกคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ให้ศาลอุทธรณ์พิจารณาและพิพากษาใหม่ตามรูปคดี คืนค่าขึ้นศาลชั้นฎีกาส่วนที่เกิน 200 บาท ให้แก่โจทก์
