คำฟ้องและคำให้การ
โจทก์ฟ้องว่า จำเลยซึ่งเป็นผู้จัดการมรดกของร้อยตรีพิทักษ์ได้ทำสัญญาประนีประนอมยอมความแบ่งทรัพย์มรดกของผู้ตายกับโจทก์ นายทองทิพย์ นางบุญชื่นและนายวิฑูรย์ โดยจำเลยยอมสละมรดกส่วนของตนในบ้านเลขที่ 111/11 พร้อมที่ดินให้แก่นายทองทิพย์ และให้จำเลยไถ่ถอนบ้านและที่ดินดังกล่าวโดยใช้เงินจากกองมรดกต่อมานายทองทิพย์ถึงแก่กรรม ก่อนตายนายทองทิพย์ได้ทำพินัยกรรมยกบ้านและที่ดินดังกล่าวให้แก่โจทก์และนางบุญชื่น ครั้นครบกำหนดตามสัญญาประนีประนอมยอมความ จำเลยไม่ยอมไถ่ถอนจำนองบ้านและที่ดินพิพาทขอให้ศาลพิพากษาบังคับจำเลยให้การว่าเป็นลายมือชื่อปลอม นายทองทิพย์ไม่ใช่ทายาทไม่มีสิทธิเข้าเป็นคู่สัญญา สัญญาดังกล่าวมีวัตถุประสงค์เป็นการตกลงประนีประนอมยอมความเกี่ยวกับทรัพย์สินของผู้เยาว์โดยไม่ได้รับอนุญาตจากศาลตกเป็นโมฆะ
ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่าให้ยกฟ้องแต่ไม่ตัดสิทธิโจทก์ที่จะฟ้องคดีใหม่เรียกทรัพย์มรดกส่วนแบ่งของตนตามส่วนที่จะพึงได้โจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า สัญญาประนีประนอมยอมความข้อ 1 มีข้อความว่า"ฝ่ายที่ 1 (จำเลย) ยอมสละมรดกส่วนของตนในบ้านและที่ดินพิพาทให้แก่ฝ่ายที่ 2(นายทองทิพย์ อินสุวรรณ) ฝ่ายที่ 1 รับมรดกส่วนของตนเพียงเท่าที่เหลืออยู่ในทรัพย์สินอื่น นอกจากที่ระบุไว้ในสัญญานี้ เมื่อได้แบ่งให้บุตรทั้งสามของฝ่ายที่ 1ให้ได้รับเต็มส่วนและกองมรดกได้ชำระหนี้เสร็จสิ้นแล้วเท่านั้น" สัญญาข้อ 6 มีข้อความว่า "ให้ฝ่ายที่ 1 จัดการไถ่ถอนจำนองบ้านและที่ดินตามที่ระบุไว้ในข้อ 1 โดยใช้เงินจากกองมรดกเฉพาะบ้านและที่ดินพิพาทที่จำนองไว้กับบริษัทไทยเงินทุนพัฒนาจำกัด ให้ฝ่ายที่ 1 จัดการไถ่ถอนจำนองเพื่อโอนใส่ชื่อฝ่ายที่ 2 ให้แล้วเสร็จภายใน1 ปี นับแต่วันทำสัญญานี้"
ศาลฎีกาวินิจฉัย
ศาลฎีกาเห็นว่า ข้อความที่ว่าจำเลยตกลงจะไถ่ถอนจำนองบ้านและที่ดินพิพาทแล้วโอนใส่ชื่อนายทองทิพย์ตามสัญญาข้อ 6 นั้น ย่อมจะมีผลทำให้บ้านและที่ดินพิพาทตกเป็นกรรมสิทธิ์ของนายทองทิพย์แต่ผู้เดียว อันเป็นการกระทบกระเทือนต่อสิทธิการรับมรดกของผู้เยาว์ทั้งสาม ซึ่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1574(8) บัญญัติห้ามมิให้ผู้ใช้อำนาจปกครองทำสัญญาประนีประนอมยอมความเกี่ยวกับทรัพย์สินของเด็กเว้นแต่ศาลจะอนุญาต คดีนี้ไม่ปรากฏว่าจำเลยซึ่งเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองได้รับอนุญาตจากศาลให้ทำสัญญาประนีประนอมยอมความแต่ประการใด ข้อตกลงที่จำเลยจะโอนบ้านและที่ดินพิพาทซึ่งผู้เยาว์ทั้งสามมีส่วนเป็นเจ้าของรวมอยู่ด้วยให้ตกเป็นกรรมสิทธิ์ของนายทองทิพย์แต่ผู้เดียวจึงตกเป็นโมฆะ โจทก์ซึ่งเป็นผู้จัดการมรดกของนายทองทิพย์จึงฟ้องบังคับให้จำเลยปฏิบัติตามสัญญาประนีประนอมยอมความไม่ได้พิพากษายืน
