คำฟ้องและคำให้การ
โจทก์ฟ้องว่า โจทก์มีที่นา ๑ แปลงโดยรับมรดกมาจากบิดามารดาบิดามารดาของโจทก์และจำเลยได้ทำทางจากที่ดินแปลงนี้ออกสู่ทางสาธารณะโดยผ่านที่ดินอีกแปลงหนึ่งของบิดามารดา โจทก์ใช้ทางนี้มา ๓๐ ปีเศษแล้ว และไม่มีทางอื่นที่จะเข้าถึงนาโจทก์ได้ ที่ดินแปลงหลังนี้ยังเป็นที่ดินมรดกซึ่งมิได้แบ่ง จำเลยได้ขอออก น.ส.๓ เป็นชื่อของจำเลยโดยมิได้แจ้งให้พี่น้องทราบ ต่อมาจำเลยได้ปลูกข้าวปิดทางดังกล่าวทำให้โจทก์เข้าไปเกี่ยวข้าวในที่นาของโจทก์ไม่ได้ ขอให้พิพากษาว่าทางที่โจทก์ฟ้องเป็นทางภาระจำยอม ให้จำเลยเปิดทางให้โจทก์เข้าไปทำประโยชน์ในที่นาของโจทก์ได้
จำเลยทั้งสองให้การว่า ที่ดินจำเลยที่โจทก์ขอให้เปิดทางนั้นเป็นที่ดินที่บิดามารดาของโจทก์และจำเลยให้นางทองคำไปแล้ว ต่อมานางทองคำขายให้จำเลย จำเลยครอบครองในฐานะเป็นเจ้าของตลอดมา ขณะที่บิดามารดายังมีชีวิตอยู่ไม่เคยเปิดทางผ่านที่ดินจำเลย โจทก์มีทางอื่นที่จะเข้าสู่ที่ดินโจทก์ได้ ขอให้พิพากษายกฟ้อง
คำพิพากษาศาลล่าง
ศาลชั้นต้นพิพากษาว่า มีทางเกวียนผ่านที่นาจำเลยซึ่งมิใช่ทางภาระจำยอมแต่เป็นทางจำเป็น จึงให้จำเลยเปิดทางให้โจทก์ผ่านเข้าออกในฤดูปักดำนาและเก็บเกี่ยวตามธรรมเนียมประเพณีแห่งท้องถิ่น
จำเลยทั้งสองอุทธรณ์
ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ให้ยกฟ้องโจทก์
ศาลฎีกาวินิจฉัย
โจทก์ฎีกา
ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ที่โจทก์ฎีกาขอให้เปิดทางจำเป็น เพราะมีทางเกวียนผ่านที่นาตาม น.ส.๓ เลขที่ ๒๘๕ มาตั้งแต่ครั้งบิดามารดาของโจทก์และจำเลยที่ ๒ ยังมีชีวิตอยู่นั้น
พิเคราะห์แล้ว เห็นว่าคดีนี้โจทก์บรรยายฟ้องว่าเมื่อบิดามารดายังมีชีวิตอยู่ได้เปิดทางจากทางสาธารณะเส้นใหญ่ตามแผนที่ท้ายฟ้องหมายเลข ๑ ให้บุตรทุกคนใช้เกวียนเดินเข้าออกทำนาโจทก์ได้ โจทก์ใช้ทางเส้นนี้เดินเข้าออกที่นามาเป็นเวลา ๓๐ ปีเศษแล้วทางเส้นนี้ตกอยู่ในภารจำยอมเพื่อประโยชน์แก่โจทก์ที่ใช้ทางนี้เข้าไปทำนาโจทก์ได้ กับอีกตอนหนึ่งว่า จำเลยทั้งสองได้ที่ดินตามแผนที่ท้ายฟ้องหมายเลข ๑ มาเป็นของตนโดยบิดามารดาโจทก์จำเลยยังไม่ได้แบ่งให้กับผู้ใด ให้บุตรทุกคนผลัดเปลี่ยนกันทำเรื่อยมา พอถึงเวรจำเลยทำจำเลยได้ออก น.ส.๓ ทางอากาศเป็นชื่อจำเลย ดังนี้ คำฟ้องของโจทก์จึงมิได้บรรยายว่าที่ดินของโจทก์ตกอยู่ในที่ล้อมของที่ดินแปลงอื่น
ทั้งโจทก์ยังบรรยายฟ้องว่าที่ดิน แปลงที่มีทางภารจำยอมนั้นเป็นที่ดินมรดกของบิดามารดาซึ่งยังมิได้แบ่งปันกัน ถือได้ว่าคำฟ้องของโจทก์มิได้ตั้งประเด็นที่ว่าที่ดินของโจทก์ตกอยู่ในที่ล้อมของที่ดินแปลงอื่น จนไม่มีทางออกถึงทางสาธารณะได้ ทั้งในชั้นชี้สองสถานก็ได้กำหนดประเด็นไว้โดยแจ้งชัดว่ามีทางภารจำยอมหรือไม่ ที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าเป็นทางจำเป็นและให้เปิดทางจำเป็นจึงเป็นการวินิจฉัยชี้ขาดนอกฟ้องนอกประเด็นศาลฎีกาจึงไม่รับวินิจฉัย ที่โจทก์ฎีกาขอให้เปิดทางภารจำยอมนั้น
พิเคราะห์แล้วเห็นว่าคดีนี้ศาลชั้นต้นได้วินิจฉัยชี้ขาดแล้วว่ามีทางผ่านที่ดินนาตาม ส.ค.๑เลขที่ ๒๘๕ แต่มิใช่ทางภารจำยอม จึงพิพากษาให้เปิดทางจำเป็นและยกฟ้องในคำขอข้ออื่นถือได้ว่าศาลชั้นต้นได้พิพากษายกฟ้องโจทก์เกี่ยวกับทางภารจำยอมแล้ว เมื่อโจทก์มิได้อุทธรณ์คำพิพากษาศาลชั้นต้น และมิได้โต้แย้งไว้ในคำแก้อุทธรณ์ว่าทางพิพาทเป็นทางภาระจำยอม คำพิพากษาศาลชั้นต้นที่ยกฟ้องโจทก์เกี่ยวกับทางภาระจำยอมจึงถึงที่สุดโจทก์จะรื้อฟื้นฎีกาขอให้เปิดทางภาระจำยอมอีกหาได้ไม่
ผลคำพิพากษา
พิพากษายืนในผล
