คำฟ้องและคำให้การ
โจทก์ฟ้องและแก้ฟ้องใจความว่า โจทก์เป็นกรมในรัฐบาล กองบังคับการตำรวจรถไฟเป็นส่วนราชการของโจทก์ จำเลยที่ ๑ ได้รับแต่งตั้งเป็นผู้บังคับการตำรวจรถไฟมีหน้าที่ควบคุมดูแลปกครองบังคับบัญชาตำรวจรถไฟทั้งหมด ให้ปฏิบัติหน้าที่ราชการไปตามกฎหมายระเบียบแบบแผนของโจทก์ รวมทั้งเป็นผู้รับผิดชอบเกี่ยวกับการเงินทั้งสิ้น จำเลยที่ ๒ เป็นข้าราชการของโจทก์ ได้รับแต่งตั้งให้เป็นรองผู้บังคับการตำรวจรถไฟ มีหน้าที่เป็นผู้ช่วยเหลือในการปฏิบัติหน้าที่ของผู้บังคับการตำรวจรถไฟ ในการปฏิบัติหน้าที่ราชการของจำเลยทั้งสองเมื่อลงนามในฎีกาเบิกเงินแล้วต่างมิได้ไปรับเงินจากกองคลังเงินการรถไฟด้วยตนเองแต่ได้มอบให้ร้อยตำรวจเอกบุรินทร์ นุตนก
สมุห์บัญชีกองบังคับการตำรวจรถไฟเป็นผู้รับแทน เมื่อร้อยตำรวจเอกบุรินทร์รับเงินแล้ว จำเลยทั้งสองประมาทเลินเล่อไม่ควบคุมตรวจสอบจำนวนเงินว่ามีการรับเงินมาครบถ้วนตามฎีกาเบิกเงินที่ตั้งเบิกไปนั้นหรือไม่ จนเป็นเหตุให้ร้อยตำรวจเอกบุรินทร์ยักยอกเอาเงินของกองบังคับการตำรวจรถไฟไปเป็นประโยชน์ส่วนตัวโดยทุจริต ในระหว่างวันที่ ๒๘สิงหาคม ๒๕๑๘ ถึงวันที่ ๒๗ ตุลาคม ๒๕๑๘ รวม ๓๓ ครั้ง จำนวน ๑๖๘ ฎีกา เป็นจำนวนเงิน ๑,๓๒๖,๗๗๙ บาท ๙๓ สตางค์ สำหรับร้อยตำรวจเอกบุรินทร์ สมุห์บัญชีนั้น พนักงานอัยการได้นำคดีขึ้นฟ้องต่อศาลอาญาฐานเป็นเจ้าพนักงานปฏิบัติหน้าที่โดยทุจริตเบียดบังยักยอกทรัพย์ และศาลอาญาพิพากษาลงโทษ คดีถึงที่สุดให้ลงโทษจำคุก และให้คืนหรือใช้เงินจำนวน ๑,๓๒๖,๗๗๙ บาท ๙๓ สตางค์แก่กองบังคับการตำรวจรถไฟ
การกระทำของจำเลยที่ ๑ และที่ ๒ เป็นการกระทำละเมิดต่อโจทก์ ทำให้โจทก์ได้รับความเสียหาย จำเลยที่ ๑ จึงต้องรับผิดเป็นจำนวนเงิน๑,๓๒๖,๗๗๙ บาท ๙๓ สตางค์ตามที่ร้อยตำรวจเอกบุรินทร์ทุจริตเบียดบังยักยอกไปและจำเลยที่ ๒ ต้องรับผิดในจำนวนเงิน ๑,๒๘๑,๒๓๖ บาท ๑๘ สตางค์ ซึ่งจำเลยที่ ๒เป็นผู้ลงนามในฎีกาเบิกเงินและให้ร้อยตำรวจเอกบุรินทร์รับเงินตามฎีกาจำนวน๑๖๓ ฎีกา เป็นจำนวนเงินดังกล่าวนั้นแทน จึงขอให้ศาลพิพากษาบังคับจำเลยที่ ๑ชดใช้เงิน ๑,๓๒๖,๗๗๙ บาท ๙๓ สตางค์ และจำเลยที่ ๒ ร่วมรับผิดชดใช้เงิน๑,๒๘๑,๒๓๖ บาท ๑๘ สตางค์ ให้แก่โจทก์พร้อมด้วยดอกเบี้ยในอัตราร้อยละ๗ ครึ่งต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จ จำเลยที่ ๑ ขอให้ศาลหมายเรียกพลตำรวจตรีนิพัทธ์ สรณารักษ์ เข้ามาเป็นจำเลยร่วม
คำพิพากษาศาลล่าง
ศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตโดยให้เรียกพลตำรวจตรีนิพัทธ์ สรณรักษ์ว่าจำเลยที่ ๓ จำเลยทั้งสามให้การในทำนองเดียวกันว่า เป็นคำฟ้องที่เคลือบคลุม ตามพระราชบัญญัติการรถไฟแห่งประเทศไทย พุทธศักราช ๒๔๙๔ ประกอบกับข้อบังคับฉบับที่ ๔ ว่าด้วยระเบียบปฏิบัติงานของการรถไฟแห่งประเทศไทยได้ตราไว้ว่า กองบังคับการตำรวจรถไฟขึ้นอยู่ใต้บังคับบัญชาโดยตรงของผู้ว่าการการรถไฟแห่งประเทศไทย ดังนี้จำเลยที่ ๑ ในขณะที่ดำรงตำแหน่งหน้าที่อยู่ในกองบังคับการตำรวจรถไฟแม้จะเป็นข้าราชการในสังกัดของโจทก์ แต่จำเลยก็ต้องปฏิบัติราชการตามคำสั่งของผู้ว่าการรถไฟแห่งประเทศไทยโดยตรง หาได้ขึ้นต่อโจทก์ดังฟ้องไม่ การรถไฟแห่งประเทศไทยเป็นรัฐวิสาหกิจขึ้นตรงต่อกระทรวงคมนาคม
มิได้ขึ้นตรงต่อกรมตำรวจโจทก์ การเงินต่าง ๆ ของการรถไฟแห่งประเทศไทยมีงบค่าใช้จ่ายโดยเฉพาะ มิได้เบิกจ่ายจากงบประมาณของกรมตำรวจแต่อย่างใดทั้งสิ้นค่าใช้จ่ายทั้งปวงบรรดามีของกองบังคับการตำรวจรถไฟ เช่น เงินเดือน ค่าเบี้ยเลี้ยงเดินทาง ค่าเบี้ยเลี้ยงทำการ ค่ารักษาพยาบาล ค่าเล่าเรียนบุตร เป็นต้น ต้องเบิกโดยตรงจากแผนกคลังของการรถไฟแห่งประเทศไทย โดยหักจ่ายจากงบประมาณของการรถไฟแห่งประเทศไทย หาได้เกี่ยวกับโจทก์แต่ประการใดไม่ ดังนั้นเงินจำนวนที่โจทก์กล่าวอ้างว่าร้อยตำรวจเอกบุรินทร์ยักยอกไปตามฟ้องจึงมิใช่เงินในงบประมาณหรือเงินส่วนใด ๆ ของกรมตำรวจโจทก์ และกรมตำรวจโจทก์ไม่มีหน้าที่ต้องชดใช้เงินที่ถูกยักยอกไปนี้กรมตำรวจโจทก์จึงมิได้รับความเสียหายจากการยักยอกเงินที่การรถไฟแห่งประเทศไทยมีหน้าที่ต้องจ่ายและไม่มีข้อโต้แย้งสิทธิ
ดังนั้นกรมตำรวจโจทก์มิใช่ผู้เสียหายจากการกระทำละเมิด ไม่มีสิทธินำคดีมาฟ้องเสียเองเป็นสิทธิของการรถไฟแห่งประเทศไทย หรือเจ้าหน้าที่ตำรวจรถไฟผู้เบิกเงินแล้วแต่ไม่ได้รับเงินจำนวนที่ขอเบิกเป็นผู้เสียหายที่มีสิทธิฟ้องคดีนี้ กรมตำรวจโจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้อง ทั้งฟ้องโจทก์ยังขาดอายุความเรียกค่าเสียหายอันเกิดจากมูลละเมิด จำเลยทั้งสามได้ปฏิบัติหน้าที่ไปโดยชอบด้วยระเบียบแบบแผน ไม่ได้ประมาทเลินเล่อเป็นเหตุให้ร้อยตำรวจเอกบุรินทร์เบียดบังยักยอกเงินไปดังฟ้องอันจะถือเป็นเหตุละเมิดต่อโจทก์ ขอให้ศาลพิพากษายกฟ้องโจทก์
ศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์
โจทก์อุทธรณ์
ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน
ศาลฎีกาวินิจฉัย
โจทก์ฎีกา ข้อเท็จจริงฟังได้ว่าเป็นยุติว่า กองบังคับการตำรวจรถไฟเป็นหน่วยราชการในสังกัดของกรมตำรวจโจทก์ แต่ค่าใช้จ่ายทั้งปวงของกองบังคับการตำรวจรถไฟบรรดามี เช่น เงินเดือน ค่าเบี้ยเลี้ยงเดินทาง ค่าเบี้ยเลี้ยงทำการ ค่ารักษาพยาบาลค่าเล่าเรียนบุตร ฯลฯ ของเจ้าหน้าที่ตำรวจรถไฟนั้น การรถไฟแห่งประเทศไทยเป็นผู้รับผิดชอบจ่ายจากเงินงบประมาณของการรถไฟแห่งประเทศไทยทั้งหมด โดยเจ้าหน้าที่ตำรวจรถไฟผู้มีหน้าที่รับผิดชอบกองบังคับการตำรวจรถไฟจะเป็นผู้ตั้งฎีกาเบิกจ่ายเงินจากแผนกคลังของการรถไฟแห่งประเทศไทย แล้วนำไปจ่ายแก่เจ้าหน้าที่ตำรวจรถไฟผู้มีสิทธิได้รับเงินจำนวนนั้นต่อไปตามระเบียบของทางราชการ ในระหว่างที่จำเลยที่ ๑ ดำรงตำแหน่งเป็นผู้บังคับการกองบังคับการตำรวจรถไฟ
จำเลยที่ ๒ ดำรงตำแหน่งเป็นรองผู้บังคับการกองบังคับการตำรวจรถไฟและเป็นผู้บังคับบัญชาของร้อยตำรวจเอกบุรินทร์ นุตนก สมุห์บัญชีกองบังคับการตำรวจรถไฟ เป็นผู้มีอำนาจหน้าที่ลงนามในฎีกาเบิกเงินต่าง ๆ ของกองบังคับการตำรวจรถไฟจากแผนกคลัง การรถไฟแห่งประเทศไทยระหว่างวันที่ ๒๘ สิงหาคม ๒๕๑๘ ถึงวันที่ ๒๗ ตุลาคม ๒๕๑๘ ร้อยตำรวจเอกบุรินทร์ได้รับมอบอำนาจจากจำเลยให้นำฎีกาเบิกเงินต่าง ๆ ของกองบังคับการตำรวจรถไฟไปเบิกเงินจากแผนกคลังการรถไฟแห่งประเทศไทย รวม ๓๓ ครั้ง จำนวน ๑๖๘ ฎีกา รวมเป็นเงิน ๑,๓๒๖,๗๗๙บาท ๙๓ สตางค์ เพื่อนำมาจ่ายให้แก่หน้าที่ตำรวจรถไฟตามสิทธิ เมื่อร้อยตำรวจเอกบุรินทร์รับเงินจำนวนดังกล่าวมาจากแผนกคลังการรถไฟแห่งประเทศไทยแล้วแทนที่จะนำไปจ่ายให้แก่เจ้าหน้าที่ตำรวจรถไฟผู้มีสิทธิตามฎีกาที่ตั้งเบิกเงินไปร้อยตำรวจเอกบุรินทร์กลับทุจริตเบียดบังยักยอกเงินจำนวนนี้ทั้งหมดไปเป็นประโยชน์ส่วนตนเสีย เป็นเหตุให้ถูกฟ้องดำเนินคดีอาญา ในข้อหาฐานเป็นเจ้าพนักงานปฏิบัติหน้าที่โดยทุจริต เบียดบังยักยอกทรัพย์ ศาลได้มีคำพิพากษาลงโทษจำคุกร้อยตำรวจเอกบุรินทร์และชดใช้เงินจำนวนดังกล่าวให้แก่กองบังคับการตำรวจรถไฟ คดีถึงที่สุดแล้ว
ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า
พิเคราะห์แล้ว คดีมีประเด็นที่จะวินิจฉัยตามฎีกาโจทก์ในเบื้องต้นว่า กรมตำรวจเป็นผู้เสียหายมีอำนาจฟ้องจำเลยทั้งสองให้ชดใช้เงินจำนวนนี้ได้หรือไม่ เห็นว่า แม้กองบังคับการตำรวจรถไฟจะเป็นหน่วยราชการในสังกัดของกรมตำรวจโจทก์ แต่บรรดาค่าใช้จ่ายต่าง ๆ ของกองบังคับการตำรวจรถไฟ เช่น เงินเดือน ค่าเบี้ยเลี้ยง ค่ารักษาพยาบาล ค่าเล่าเรียนบุตรของเจ้าหน้าที่ตำรวจรถไฟนั้น การรถไฟแห่งประเทศไทยเป็นผู้มีหน้าที่จ่ายจากเงินงบประมาณของการรถไฟแห่งประเทศไทยทั้งสิ้น โดยกรมตำรวจโจทก์ไม่มีหน้าที่จัดสรรเงินงบประมาณเพื่อการนี้ให้แก่กองบังคับการตำรวจรถไฟแต่อย่างใด กรณีคดีนี้ เมื่อข้อเท็จจริงรับฟังได้เป็นยุติตรงกันว่า การรถไฟแห่งประเทศไทยเป็นผู้จ่ายเงินตามฎีกาเบิกเงินค่าเบี้ยเลี้ยง
เงินต่าง ๆ รวม ๓๓ ครั้ง จำนวน ๑๖๘ ฎีกาตามที่กองบังคับการตำรวจรถไฟเป็นผู้ตั้งฎีกาเบิก เพื่อนำไปจ่ายให้แก่เจ้าหน้าที่ตำรวจรถไฟตามสิทธิ แต่ร้อยตำรวจเอกบุรินทร์สมุห์บัญชีของกองบังคับการตำรวจรถไฟได้ทุจริตเบียดบังยักยอกเงินตามฎีกาทั้งหมดไปเป็นประโยชน์ส่วนตนเสีย ดังนี้ การรถไฟแห่งประเทศไทย ซึ่งเป็นเจ้าขอเงินงบประมาณที่เบิกจ่ายเป็นค่าเบี้ยเลี้ยง หรือเงินต่าง ๆ ดังกล่าวจึงถือว่าเป็นผู้เสียหายในเรื่องนี้ ไม่ใช่กรมตำรวจโจทก์เป็นผู้เสียหายดังที่โจทก์ฎีกา ที่โจทก์ฎีกาอ้างว่า ฎีกาเบิกเงินทุกฉบับที่กองบังคับการตำรวจรถไฟตั้งเบิกมานั้นได้แนบใบเงินค่าเบี้ยเลี้ยงของเจ้าหน้าที่ตำรวจรถไฟซึ่งตามหลักฐานระบุว่า ตำรวจรถไฟผู้ขอเบิกได้รับเงินไปครบถ้วนโดยลงนามรับเงินไปแล้วทุกคน
การรถไฟแห่งประเทศไทยจึงหมดข้อผูกพันที่จะต้องจ่ายให้กับเจ้าหน้าที่ตำรวจรถไฟเหล่านั้นอีกการจ่ายเงินตามฎีกาของผู้บังคับการตำรวจรถไฟเป็นเพียงเบิกคืนเท่านั้น เมื่อผู้ตั้งเบิกมอบหมายให้ผู้อื่นรับเงินแทน และการรถไฟแห่งประเทศไทยจ่ายเงินให้ผู้นั้นรับไปถูกต้องแล้วจึงเท่ากับได้จ่ายให้ผู้เบิกเมื่อผู้เบิกรับเงินไปแล้ว การรถไฟแห่งประเทศไทยจึงหมดข้อผูกพันหรือความรับผิดชอบในเงินนั้น การรถไฟแห่งประเทศไทยจึงไม่ใช่ผู้เสียหายแต่อย่างใด เห็นว่า แม้ฎีกาเบิกเงินได้ใบเบิกเงินค่าเบี้ยเลี้ยงของเจ้าหน้าที่ตำรวจรถไฟผู้ขอเบิกและตามหลักฐานระบุว่าได้เงินไปครบถ้วนโดยลงนามรับเงินแล้วก็ตามแต่ปรากฏว่าเจ้าหน้าที่ตำรวจรถไฟผู้ขอเบิกยังมิได้รับเงินที่เบิกไปตามที่ได้ลงนามไว้ในใบเบิกเพราะเงินนั้นถูกยักยอกออกไปเสียก่อน
เมื่อเจ้าหน้าที่ตำรวจรถไฟยังมิได้รับเงินหรือนัยหนึ่งการรถไฟแห่งประเทศไทยยังมิได้จ่ายเงินดังกล่าว แม้จะมีการตั้งฎีกาเบิกและสมุห์บัญชีกองบังคับการตำรวจรถไฟรับเงินจำนวนที่เบิกไปจากกองคลังเงินการรถไฟแล้วเงินจำนวนนั้นก็ยังคงเป็นของการรถไฟแห่งประเทศไทยอยู่หาใช่เงินของกรมตำรวจโจทก์ไม่ เมื่อมีการเบียดบังไปเป็นประโยชน์ส่วนตัว จึงไม่ใช่เป็นการเบียดบังเอาเงินของกรมตำรวจโจทก์ โจทก์ไม่ใช่เจ้าของเงิน จึงไม่ถือว่าโจทก์เป็นผู้เสียหายอันจะมีอำนาจฟ้องคดีนี้ได้ ส่วนปัญหาที่ว่าเจ้าหน้าที่ตำรวจรถไฟผู้ขอเบิกจะมีสิทธิเรียกร้องเงินที่ยังไม่ได้รับตามสิทธิจากผู้ใดไม่เป็นประเด็นที่จักต้องวินิจฉัยในชั้นนั้น เพราะไม่ทำให้ผลของคดีเปลี่ยนแปลงไป
ทั้งกรณีนี้ก็ไม่อาจเทียบได้กับการเบิกเงินของกรมต่าง ๆ อันเป็นส่วนราชการที่ตั้งฎีกาเบิกจากกรมบัญชีกลาง เพราะเงินที่กรมต่าง ๆ ตั้งฎีกาเบิกมานั้นเป็นเงินงบประมาณในส่วนราชการของกรมนั้น ๆ เองแต่เงินที่กองบังคับการตำรวจรถไฟต้องฎีกาเบิกตามฟ้องหาใช่เป็นเงินงบประมาณของกรมตำรวจไม่ กรมตำรวจจึงไม่ใช่ผู้เสียหายดังที่โจทก์ฎีกา ส่วนที่โจทก์ฎีกาอีกประการหนึ่งว่า กรณีคดีนี้ศาลอาญาได้มีคำพิพากษาถึงที่สุดให้ร้อยตำรวจเอกบุรินทร์ จำเลยในคดีอาญาคืนหรือใช้เงินจำนวนตามฟ้องให้แก่กองบังคับการตำรวจรถไฟ กรมตำรวจโจทก์ ซึ่งกองบังคับการตำรวจรถไฟอยู่ภายใต้สังกัดจึงถือว่าเป็นผู้เสียหาย ชอบที่จำเลยทั้งสองจะต้องร่วมรับผิดและกรมตำรวจโจทก์มีอำนาจฟ้องจำเลยทั้งสองเป็นคดีนี้
เห็นว่า ข้อเท็จจริงตามคำพิพากษาถึงที่สุดในคดีอาญาดังกล่าวหามีผลให้ผูกพันจำเลยที่ ๑ และที่ ๒ในคดีแพ่งนี้ซึ่งมิใช่เป็นคู่ความในคดีอาญาให้จำต้องถือตามไม่ เมื่อข้อเท็จจริงในคดีแพ่งรับฟังได้ว่า เงินจำนวนตามฟ้องที่ถูกร้อยตำรวจเอกบุรินทร์สมุห์บัญชีกองบังคับคดีการตำรวจรถไฟทุจริตเบียดบังยักยอกไปเป็นประโยชน์ส่วนตนมิใช่เป็นเงินงบประมาณของกรมตำรวจโจทก์ โจทก์จึงมิใช่ผู้เสียหายที่จะมีอำนาจฟ้องร้องจำเลยที่ ๑ และที่ ๒ ให้ร่วมรับผิดในเงินจำนวนนี้กับร้อยตำรวจเอกบุรินทร์จำเลยในคดีอาญานั้นได้ คดีไม่จำเป็นต้องวินิจฉัยฎีกาโจทก์ในประเด็นข้ออื่นอีกต่อไป ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น
ผลคำพิพากษา
พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาให้เป็นพับ
