คำฟ้องและคำให้การ
คดีนี้ศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยลูกหนี้เด็ดขาดเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ได้โฆษณาคำสั่งนั้นในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 15 มิถุนายน 2519 ธนาคารกรุงเทพ จำกัด เจ้าหนี้ได้ยื่นคำขอรับชำระหนี้ต่อเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เมื่อวันที่ 30 สิงหาคม 2519 โดยอ้างว่าลูกหนี้ที่ 1 ที่ 2 เป็นหนี้เจ้าหนี้ตามสัญญาเลตเตอร์ออฟเครดิตรวม 10 ฉบับ เป็นเงิน 2,326,427.08 บาท กับดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 15 ต่อปี คิดถึงวันพิทักษ์ทรัพย์เป็นเงิน 467,965.76 บาท รวมเป็นเงินทั้งสิ้น 2,794,392.84 บาทเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์สอบสวนแล้วทำความเห็นเสนอต่อศาลว่าเจ้าหนี้มีภูมิลำเนาอยู่ในราชอาณาจักร ชอบที่จะต้องยื่นคำขอรับชำระหนี้ภายในกำหนด 2 เดือน
นับแต่วันโฆษณาคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดตามมาตรา 91 แห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 แต่เจ้าหนี้ยื่นคำขอรับชำระหนี้เกินกำหนด 2 เดือน แล้ว จึงไม่มีสิทธิได้รับชำระหนี้ เห็นควรให้ยกคำขอรับชำระหนี้ของเจ้าหนี้รายนี้เสียทั้งสิ้นตามมาตรา 107(1) แห่งพระราชบัญญัติล้มละลายศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วเห็นว่า เจ้าหนี้มีภูมิลำเนาภายในประเทศไม่ยื่นคำขอรับชำระหนี้ภายในกำหนดของกฎหมาย จึงให้ยกคำขอรับชำระหนี้เสียทั้งสิ้นเจ้าหนี้ผู้ขอรับชำระหนี้อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนเจ้าหนี้ผู้ขอรับชำระหนี้ฎีกาศาลฎีกาฟังข้อเท็จจริงว่า ธนาคารเจ้าหนี้มีสำนักงานใหญ่อยู่ที่กรุงเทพมหานคร และมีสาขาดำเนินกิจการในต่างประเทศหลายแห่ง หนี้ที่เจ้าหนี้ยื่นคำขอรับชำระหนี้เกิดขึ้นจากลูกหนี้ได้ทำสัญญาเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตกับเจ้าหนี้
ณ สำนักงานใหญ่ รวม 10 ฉบับ เพื่อสั่งซื้อสินค้าจากประเทศญี่ปุ่น และฮ่องกง โดยระบุให้สำนักงานสาขาของเจ้าหนี้ที่โอซากา โตเกียว และฮ่องกงเป็นผู้จ่ายเงินค่าสินค้าปัญหาที่ว่าในกรณีเช่นนี้จะถือว่าเจ้าหนี้ผู้ขอรับชำระหนี้เป็นเจ้าหนี้อยู่นอกราชอาณาจักรหรือไม่นั้น
ศาลฎีกาวินิจฉัย
ศาลฎีกาเห็นว่าพระราชบัญญัติล้มละลายพ.ศ. 2483 มาตรา 91 บัญญัติให้เจ้าหนี้ซึ่งจะขอรับชำระหนี้ในคดีล้มละลายต้องยื่นคำขอต่อเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ภายในกำหนดเวลาสองเดือนนับแต่วันโฆษณาคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาด แต่ถ้าเจ้าหนี้อยู่นอกราชอาณาจักรเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์จะขยายกำหนดเวลาให้อีกได้ไม่เกินสองเดือน มาตรานี้ให้ถือเอาที่อยู่ของเจ้าหนี้เป็นสำคัญว่าอยู่นอกหรือในราชอาณาจักร ส่วนสัญชาติของเจ้าหนี้หรือสถานที่ที่หนี้เกิดขึ้นไม่เป็นข้อสำคัญ เจ้าหนี้ผู้ขอรับชำระหนี้เป็นนิติบุคคลซึ่งมีสำนักงานใหญ่อยู่ที่กรุงเทพมหานคร ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 71 ให้ถือเอาที่ตั้งสำนักงานแห่งใหญ่ของนิติบุคคลเป็นภูมิลำเนาของนิติบุคคลนั้น
ส่วนที่ตั้งของสำนักงานสาขาจะถือว่าเป็นภูมิลำเนาได้ก็เฉพาะแต่กิจการซึ่งจะต้องทำ ณ ที่ตั้งสำนักงานสาขาเท่านั้น เมื่อการขอรับชำระหนี้รายนี้จะต้องทำ ณ ที่ตั้งสำนักงานใหญ่ เจ้าหนี้ก็ไม่อาจยกภูมิลำเนาของสาขาต่างประเทศขึ้นมากล่าวอ้างเพื่อใช้สิทธิในฐานะเป็นเจ้าหนี้ที่อยู่นอกราชอาณาจักรได้พิพากษายืน
