คำฟ้องและคำให้การ
โจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 2 และที่ 4ขุดดินที่ปราสาทเซ็มพบเทวรูปอันเป็นโบราณวัตถุและศิลปวัตถุกับเป็นสังหาริมทรัพย์ที่มีค่าซึ่งฝังไว้โดยพฤติการณ์ซึ่งไม่มีผู้ใดสามารถอ้างว่าเป็นเจ้าของได้แล้วเบียดบังยักยอกเอาเทวรูปนั้นเป็นของตน และร่วมกันจำหน่ายเทวรูปนั้น ขอให้ลงโทษตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 355, 33 พระราชบัญญัติโบราณสถานโบราณวัตถุ ศิลปวัตถุ และพิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติ พ.ศ. 2504 มาตรา 4, 19, 24, 31 และ 37 กับขอให้ริบเทวรูปของกลางศาลชั้นต้นพิพากษาให้ลงโทษจำเลยทั้งสองตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 355 แต่ให้ยกคำขอให้ริบเทวรูปของกลางเสีย เพราะตามกฎหมายเทวรูปนี้ตกเป็นกรรมสิทธิ์ของแผ่นดินอยู่แล้ว
คำพิพากษาศาลล่าง
โจทก์อุทธรณ์ขอให้ลงโทษจำเลยทุกคนตามฟ้อง และให้ริบของกลางจำเลยอุทธรณ์ขอให้ยกฟ้องและคืนของกลางศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้อง และให้คืนเทวรูปของกลางโจทก์ฎีกาขอให้ลงโทษตามฟ้องศาลฎีกาฟังข้อเท็จจริงว่าจำเลยที่ 2 และที่ 4 ได้ขุดปราสาทเซ็ม พบเทวรูปหินอ่อนสีอับ ๆ รูปนารายณ์สี่กรสวมชะฎา มือข้างซ้ายทั้งสองถือหอยและแท่งคัมภีร์มือข้างขวาทั้งสองกำพวงมาลัยและดอกบัวเป็นเทวรูปโบราณราคาแพงซึ่งซ่อนหรือฝังไว้โดยพฤติการณ์ซึ่งไม่มีผู้ใดสามารถอ้างว่าเป็นเจ้าของได้ และจำเลยทั้งสองได้เบียดบังเอาเทวรูปนี้เป็นประโยชน์ของตนแล้วนำไปขายให้จำเลยที่ 1 ศาลฎีกาโดยมติที่ประชุมใหญ่วินิจฉัยว่า เทวรูปนี้เป็นโบราณวัตถุและศิลปวัตถุตามพระราชบัญญัติโบราณสถานฯลฯ
พ.ศ. 2504 มาตรา 4 และจำเลยทั้งสองมีผิดตามพระราชบัญญัติดังกล่าว มาตรา 24 และ 31 แต่เทวรูปไม่มีคุณค่าเป็นพิเศษจึงถือไม่ได้ว่าเป็นสังหาริมทรัพย์อันมีค่าตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 355ส่วนเรื่องสั่งริบของกลาง ศาลฎีกาโดยที่ประชุมใหญ่วินิจฉัยว่าของกลางนี้ตกเป็นทรัพย์สินของแผ่นดินตามพระราชบัญญัติโบราณสถาน ฯลฯ พ.ศ. 2504 มาตรา 24 โดยเฉพาะแล้ว ศาลไม่ต้องสั่งริบตาม ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 33 อีกศาลฎีกาเห็นว่า ที่จำเลยทั้งสองเอาเทวรูปไปขายนั้น ยังถือไม่ได้ว่าเป็นการทำการค้าโบราณวัตถุหรือศิลปวัตถุ ตามนัยพระราชบัญญัติโบราณสถาน ฯลฯ พ.ศ. 2504 มาตรา 19พิพากษาแก้ ให้ยกคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ที่ให้คืนของกลางให้จำเลยที่ 1 กับให้ลงโทษจำเลยที่ 2 และที่ 4 ตามพระราชบัญญัติโบราณสถาน ฯลฯ พ.ศ. 2504 มาตรา 24, 31
