คำฟ้องและคำให้การ
โจทก์ฟ้องว่าที่ดินของโจทก์อยู่ในที่ปิดล้อมของที่สวนแปลงอื่นๆ ไม่มีทางเดินออกสู่ทางสาธารณะ โจทก์ได้อาศยที่ดินของจำเลยที่ ๑,๒ ซึ่งเป็นที่สวนเดินออกสู่ทางสาธารณะอันเป็นทางลัดและใกล้ เป็นเวลา ๕ ปีเศษ บัดนี้จำเลยทั้งสามสมคบกันทำรั้วปิดกั้นทางเดินและชักสะพานเสีย โจทก์ได้ขอร้องให้จำเลยเปิดทางตามเดิม จำเลยปฏิเสธ จึงขอให้บังคับจำเลยทั้ง ๓ รื้อสิ่งปิดกั้นไว้เปิดทางให้โจทก์เดินออกสู่ทางสาธารณะตามเดิม และขอให้ศาลแสดงว่า ที่ดินจำเลยที่ ๑,๒ ตกอยู่ในภาระจำซึ่งจำต้องเปิดทางให้โจทก์เดินตลอดไป
จำเลยให้การว่าที่โจทก์มีทางเดินออกสู่ทางสาธารณะได้ ทางที่โจทก์ขอเปิดไม่ใช่ทางจำเป็น และตัดฟ้องว่าโจทก์เป็นหญิงมีสามี ไม่อาจดำเนินคดีฟ้องร้องโดยลำพังตนเองได้ ศาลชั้นต้นฟังว่า สามีโจทก์ได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรแล้ว และพิพากษาว่า ที่ดินของโจทก์ตกอยู่ในที่ล้อม ทางเดินในที่ดินของจำเลยออกสู่ทางสาธารณะ จึงตกเป็นภาระจำยอมต้องเปิดทางให้โจทก์เดิน บังคับให้จำเลยรื้อ สิ่งกีดกั้นเปิดให้จำเลยเดินออกสู่ทางสาธารณะได้ต่อไป
คำพิพากษาศาลล่าง
ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้ว่า ทางวิวาทเป็นทางจำเป็น แต่ไม่ตัดสิทธิจำเลยจะเรียกค่าทดแทน. โจทก์,จำเลยฎีกา,ฎีกา ศาลฏีกาฟังข้อเท็จจริงว่า ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๘๓ โจทก์ได้ซื้อที่ดินข้างใน และใช้ทางรายพิพาทตลอดมาจนจำเลยปิดเสียเมื่อเดือนมีนาคม พ.ศ.๒๔๘๙ นอกจากทางพิพาทรายนี้ เจ้าของที่แปลงอื่นหวงห้ามไม่ยอมให้เดินและวินิจฉัยว่า เรื่ออำนาจฟ้องจำเลยไม่ได้คัดค้านว่า โจทก์ไม่ได้รับอนุญาตจากสามีหรือหนังสืออนุญาตใช้ไม่ได้คัดค้านว่า โจทก์ไม่ได้รับอนุญาตจากสามีหรือหนังสืออนุญาตใช้ไม่ได้เพราะเหตุใด ศาลเป็นที่พอใจในความสามารถของโจทก์ ตามหนังสืออนุญาตของสามีที่ได้ติดมาท้ายฟ้องแล้ว ปัญหาที่ว่าฟ้องของจำเลยจะเป็นเรื่องทางที่จำเป็นหรือเรื่องภาระจำยอม หรือทั้งสองอย่างนั้น แม้จะมีคำขอเรื่องภาระจำยอมอยู่ท้ายฟ้องโจทก์ และมีคำว่าภาระจำยอมอยู่ในหนังสือแจ้งความของทนายซึ่งติดมาพร้อมกับฟ้องก็ดี แต่โจทก์ไม่ได้บรรยายว่าเป็นทางภาระจำยอมเพราะเหตุใด
ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่า โจทก์ฟ้องเรื่องทางจำเป็นอย่างเดียวและให้จำเลยเปิดทางชอบแล้ว ข้อที่จำเลยคัดค้านว่า ผู้มีสิทธิผ่านที่ดินของผู้อื่นจำต้องใช้ค่าทดแทนแก่เจ้าของที่ดินที่ล้อมอยู่เสียก่อนการผ่านน้น
ศาลฎีกาวินิจฉัย
ศาลฎีกาเห็นว่า แม้เจ้าของที่ดินซึ่งตกอยู่ในที่ล้อมจะมีทั้งสิทธิที่จะผ่านที่ดินของผู้อื่นและหน้าที่ชดใช้ค่าทดแทน ให้แก่เขาก็ดี มาตรา ๑๓๔๙ ไม่ได้บังคับให้ปฏิบัติหน้าที่เสียก่อนแล้ว จึงจะมีสิทธิได้ ฉะนั้นเมื่อจำเลยซึ่งเป็นเจ้าของสิทธิเรียกค่าทดแทน ยังไม่ได้เรียกร้องเอาค่าทดแทนขึ้นมาในคดีนี้ คดีไม่มีประเด็นจะให้ศาลวินิจฉัยถึง คดีพิพาทกันเรื่องทางวิวาทซึ่งรับกันว่า ที่ดินโจทก์ตกอยู่ในที่ล้อม ที่ดินจำเลยล้อมอยู่ แม้โจทก์จะระบุเลขโฉนดผิด ก็ไม่เสียหายแก่รูปคดี
ผลคำพิพากษา
พิพากษายืน.
