คำฟ้องและคำให้การ
โจทก์ฟ้องว่า ได้สู่ขอนางสาวจันบุตรีจำเลยให้เป็นภรรยาโจทก์จำเลยตกลงยินยอมโดยให้ฝ่ายโจทก์ จัดหาไม้กระดานปูนอกชานเรือนให้จำเลย 12 แผ่นเป็นของหมั้น โจทก์ได้จัดการนำไม้กระดานเคี่ยมมาปูนอกชานให้จำเลย 12 แผ่นราคา 360 บาท ครั้นเมื่อโจทก์กับนางสาวจันได้ทำพิธีสมรสอยู่กินเป็นสามีภริยากัน โจทก์ได้นำเงิน 500 บาทเป็นสินสอดให้จำเลยสมรสกันแล้วจำเลยไม่ไปจดทะเบียนให้ความยินยอม และต่อมาจำเลยพาลหาเหตุขับไล่โจทก์มิให้อยู่ โจทก์ต้องกลับมาอยู่บ้านโจทก์ จึงขอให้จำเลยส่งคืนไม้กระดาน 12 แผ่น กับเงินสินสอด 500 บาท กับผลข้าวที่โจทก์ร่วมแรงทำนากับจำเลยจำเลยให้การว่า โจทก์หมั้นนางจันด้วยไม้เคี่ยม 12 แผ่น โจทก์กับนางจันสมรสกันแล้วของหมั้นจึงตกได้แก่นางจัน ส่วนสินสอดจำเลยได้รับเพียง 100 บาทคู่ความรับกันว่า โจทก์กับนางจันบุตรจำเลยได้แต่งงานกันตามประเพณี และอยู่กินด้วยกันฉันสามีภริยาเป็นเวลาเกือบ 2 ปี มีบุตรด้วยกัน 1 คนแต่ตายแล้ว
คำพิพากษาศาลล่าง
ศาลชั้นต้นเห็นว่า เมื่อได้แต่งงานและอยู่กินเป็นสามีภริยากันแล้ว แม้ไม่ได้จดทะเบียนสมรส ก็คงถือว่าได้มีการสมรสกันแล้วโจทก์จะเรียกคืนสินสอดทองหมั้นไม่ได้ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาเห็นว่า เมื่อมิได้จดทะเบียนสมรส ก็ถือไม่ได้ว่าเป็นการสมรสกันตามกฎหมาย แต่การที่โจทก์กับนางจันได้แต่งงานอยู่กินด้วยกันฉันสามีภริยามาช้านานจนกระทั่งมีบุตร และการที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรสกัน ไม่ปรากฏว่าเป็นความผิดของฝ่ายใด พฤติการณ์ฟังได้ว่า การที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรสนั้น เป็นความสมัครใจของโจทก์และนางจัน หรืออีกนัยหนึ่งโจทก์และนางจันมีเจตนาแต่ทำพิธีแต่งงานตามประเพณีและอยู่กินฉันสามีภริยาเท่านั้น มิได้ถือเอาการจดทะเบียนสมรสเป็นสำคัญมาแต่แรก จึงย่อมเป็นที่เห็นได้ว่าการที่โจทก์ให้ไม้กระดานอันเรียกว่าเป็นของหมั้นก็ดี
การให้เงินอันเรียกว่า สินสอดก็ดี หาได้ให้ในฐานะเป็นของหมั้นและสินสอดไม่เพราะของหมั้นหรือสินสอดนั้นเป็นการให้โดยมีเจตนาจะสมรสกันตามกฎหมาย แต่คดีนี้ดังที่ได้วินิจฉัยมา ทั้งสองฝ่ายหาได้มีเจตนาจะจดทะเบียนสมรสอันจะให้ถือเป็นการสมรส โดยชอบด้วยกฎหมายไม่โจทก์จะมาเรียกทรัพย์หรือต้นเงินดังกล่าวนั้นคืนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1436 ไม่ได้สำหรับข้าวที่ฟ้อง โจทก์อ้างว่า ควรได้ในลักษณะหุ้นส่วนแต่ตามฟ้องไม่มีข้อความ หรือมีข้อตกลงอันเป็นพฤติการณ์ให้เห็นว่าโจทก์เป็นหุ้นส่วนกับจำเลย โจทก์จึงไม่มีสิทธิเรียกข้าวรายนี้พิพากษายืน
