คำฟ้องและคำให้การ
โจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 ทำสัญญาจะขายที่นาหนึ่งแปลง ตำบลเพรงจรเข้ กิ่งอำเภอย่านตาขาว จังหวัดตรังเป็นราคา 3,000 บาท จำเลยได้รับเงินไปแล้ว และมอบที่นาให้โจทก์ครอบครองและสัญญาว่าจะไปจัดการโอนกรรมสิทธิ์ที่นาพิพาทให้โจทก์ แต่จำเลยบิดพริ้ว จึงขอให้จำเลยไปจัดการโอนกรรมสิทธิ์นาพิพาทให้โจทก์หากจำเลยไม่ไปให้ความยินยอมต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ก็ขอให้ศาลสั่งพนักงานเจ้าหน้าที่กิ่งอำเภอย่านตาขาว ทำการโอนนาพิพาทแก่โจทก์ โดยถือเอาคำพิพากษาของศาลแทนการแสดงความยินยอมของจำเลยจำเลยที่ 1 ต่อสู้ว่า มิได้ทำสัญญาจะขาย หากแต่ได้กู้เงินโจทก์และมอบนาให้ทำต่างดอกเบี้ย ทำสัญญากับโจทก์โดยความสำคัญผิดในสาระสำคัญ ขอให้ยกฟ้องต่อมาจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นบุตรจำเลยที่ 1 ยื่นคำร้องสอดขอเข้าเป็นจำเลยร่วมจำเลยที่ 2 ต่อสู้ว่า ที่พิพาทเป็นของจำเลยที่ 2 ไม่ใช่ของจำเลยที่ 1 จำเลยที่ 2 ได้ครอบครองเป็นเจ้าของมาช้านานแล้ว
ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นฟังว่า จำเลยที่ 1 ได้ทำสัญญาจะขายที่ดินให้โจทก์ตามฟ้อง พยานหลักฐานจำเลยไม่สามารถหักล้างพยานโจทก์ได้ พิพากษาให้จำเลยที่ 1 จัดการโอนที่ดินตามแผนที่กลางให้แก่โจทก์หากจำเลยไม่ปฏิบัติตาม ก็ให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยจำเลยทั้งสองอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ฟังว่า จำเลยที่ 1 ได้ทำสัญญาจะขายที่ดินให้แก่โจทก์จริง แต่ที่ดินรายพิพาทจำเลยทั้ง 2 คนแม่ลูกเป็นเจ้าของร่วมกันมาโดยจำเลยได้รับมรดกมาจากนายเซ็กหรือเข้ง สามีจำเลยที่ 1 ซึ่งต้องบังคับตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1361 วรรค 2 และฟังว่าจำเลยที่ 2 ผู้เป็นเจ้าของร่วมมิได้รู้เห็นยินยอมให้จำเลยที่ 1 เอาไปทำสัญญาจะขายให้โจทก์ด้วยสัญญานี้ขัดต่อมาตรา 1361 วรรคสองย่อมตกเป็นโมฆะ
โจทก์จะขอให้บังคับจำเลยปฏิบัติตามสัญญาไม่ได้การครอบครองโจทก์อาศัยอำนาจจำเลย หาเป็นเรื่องจำเลยสละเจตนาครอบครองไม่ จึงยังไม่ได้สิทธิทางครอบครอง โดยปรปักษ์พิพากษากลับศาลชั้นต้น ให้ยกฟ้องโจทก์โจทก์ฎีกาศาลฎีกาเห็นว่า เมื่อทางพิจารณาได้ความจากพยานของโจทก์เองกับพยานของจำเลยว่าที่พิพาทจำเลยที่ 1 ที่ 2 แม่ลูกได้รับมรดกปกครองมาด้วยกัน จำเลยทั้ง 2 จึงเป็นเจ้าของร่วมกัน และไม่เป็นคำวินิจฉัยนอกประเด็นดังที่โจทก์โต้เถียง ส่วนที่จำเลยที่ 1 ทำสัญญาจะขายให้แก่โจทก์เสียหมดทั้งแปลง โดยจำเลยที่ 2 หาได้รู้เห็นยินยอมด้วย
ศาลฎีกาวินิจฉัย
ศาลฎีกาเห็นว่าสัญญานั้นไม่เป็นโมฆะตามคำชี้ขาดของศาลอุทธรณ์เป็นแต่เพียงโจทก์จะฟ้องขอให้บังคับจำเลยที่ 1 โอนขายให้แก่โจทก์หมดทั้งแปลงตามสัญญาไม่ได้ตามมาตรา 1361(2) เท่านั้นตามคำพิพากษาฎีกาที่ 1232/2491 คดีระหว่างนางแขม โจทก์นายเบี้ยงจำเลย การครอบครองของโจทก์อาศัยอำนาจจำเลย ต้องถือว่าโจทก์ครอบครองแทนผู้ขายพิพากษายืน
