คำฟ้องและคำให้การ
คดี 2 สำนวนนี้ ศาลพิจารณารวมกัน ได้ความว่า เมื่อวันที่ 2 พฤษภาคม 2489 โจทก์ทั้งสองเป็นผู้ขออนุญาตจำเลยส่งสินค้าปลาทูเค็มออกไปฮ่องกงโดยเรือกลไฟของบริษัทอีสเซียติ๊ก จำกัด นายประเสริฐโจทก์ได้ชำระค่าภาษีขาออก 3,840 บาท นายเป็งจือโจทก์ชำระ 2,520 บาทให้แก่จำเลย ซึ่งเงินค่าภาษีขาออกทั้ง 2 จำนวนนี้เป็นการถูกต้องครบถ้วนตามอัตราแห่งกฎหมายที่ใช้อยู่ในเวลานั้นและเจ้าหน้าที่ของจำเลยได้ออกใบอนุญาตให้ขนส่งสินค้านั้นไปได้แล้ว ในระหว่างที่กำลังขนส่งสินค้านั้นลงเรือก่อนที่เรือออกจากเกาะสีชังอันเป็นเขตท่าเรือชั้นที่สุด ได้มี พระราชบัญญัติพิกัดอัตราศุลกากร (ฉบับที่ 6) พ.ศ. 2489 ออกใช้เป็นกฎหมายตั้งแต่วันที่ 7 พฤษภาคม2489 เป็นต้นไป
ถ้าคำนวณภาษีขาออกตามกฎหมายฉบับใหม่ นายประเสริฐโจทก์จะต้องชำระสำหรับค่าสินค้านั้นอีก 76,800 บาท นายเป็งจือโจทก์อีก 50,400 บาท จำเลยได้บังคับให้โจทก์ชำระเงินตามที่เพิ่มขึ้นนั้นมิฉะนั้นไม่ยอมให้เรือบันทุกสินค้านั้นออกไป เป็นเหตุให้บริษัทอี๊สเอเชียติ๊กจำกัดเจ้าของเรือต้องค้ำประกันเงินค่าภาษีนั้นไว้เพื่อให้ปล่อยเรือสินค้าออกไปได้ และทำให้โจทก์ต้องชำระเงินทั้งสองจำนวนแก่จำเลยเพื่อปลดการค้ำประกันโจทก์จึงฟ้องเรียกเงินทั้ง 2 จำนวนคืนพร้อมทั้งดอกเบี้ยอ้างว่าจำเลยไม่มีสิทธิตามกฎหมายที่จะเรียกเก็บภาษีเพิ่มอีกได้จำเลยให้การแก้ว่าจำเลยมีอำนาจเรียกเก็บเอาเงินค่าภาษีขาออกสำหรับสินค้าของโจทก์ในอัตราใหม่ได้ตามกฎหมายและว่าหนี้รายนี้โจทก์ก็รับสภาพหนี้และชำระให้จำเลยแล้วและตัดฟ้องว่าคดีโจทก์ขาดอายุความ
ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์พิพากษาต้องกันให้จำเลยชำระเงินพร้อมทั้งดอกเบี้ยให้แก่โจทก์ตามฟ้องจำเลยฎีกาศาลฎีกาเห็นว่า ตามมาตรา 10 แห่งพระราชบัญญัติศุลกากร 2486 นั้นกำหนดเวลาชำระหนี้ค่าภาษีของผู้ส่งของออกต้องถือว่าตกอยู่ในขณะที่พนักงานเจ้าหน้าที่ออกใบขนสินค้าให้ข้อโต้เถียงของจำเลยว่า การที่โจทก์เสียภาษีกับการที่จำเลยเก็บภาษีอาจแยกออกจากกัน
ศาลฎีกาวินิจฉัย
ศาลฎีกาเห็นว่าใบขนนั้นจำเลยได้ออกให้แก่โจทก์แล้วเมื่อชำระค่าภาษี วิธีการต่อมาก็เป็นแต่เพียงการที่โจทก์ต้องนำใบขนไปให้เจ้าพนักงานของจำเลยตรวจสอบกับสินค้าว่าจะตรงตามใบขนนั้นหรือไม่แล้วควบคุมสินค้านั้นไปจนถึงท่าออกเรือเพื่อป้องกันการสับเปลี่ยนเพิ่มเติมสินค้านั้นเท่านั้น จำเลยหามีอำนาจที่จะเพิกถอนใบขนที่ได้ออกให้แล้วนั้นไม่ ฉะนั้นการเรียกเก็บภาษีจึงเป็นอันเสร็จเด็ดขาดไปแล้วในขณะที่ออกใบขนข้อที่จำเลยโต้แย้งว่า การฟ้องของโจทก์เป็นการเรียกคืนลาภมิควรได้ แต่จำเลยได้ทำการรับสภาพหนี้เป็นการกระทำเพื่อชำระหนี้และมาฟ้องเกิน 1 ปีนับแต่วันรับสภาพหนี้แล้วนั้น
ศาลฎีกาเห็นว่า การที่โจทก์ลงนามในบันทึกหลังใบขนสินค้าขาออกว่า "ถ้าคำนวณตามพิกัดอัตราที่ใช้อยู่ในวันที่ 7/5/89 ข้าพเจ้าจะต้องชำระเงินเพิ่มเติมอีก" นั้น หาใช่เป็นการรับสภาพหนี้อย่างไรไม่ เพราะแสดงอยู่ในตัวประกอบกับข้อเท็จจริงแห่งคดีว่าโจทก์ยังโต้แย้งสิทธิในการเรียกเก็บภาษีเพิ่มของจำเลยอยู่ตลอดเวลา การที่โจทก์ชำระเงินให้แก่จำเลยไปก็มิใช่เป็นการชำระหนี้ เพราะในใบเสร็จรับเงินของจำเลยเองมีข้อความชัดอยู่ว่าเป็นเงินวางประกัน แสดงให้เห็นว่าต่างฝ่ายต่างสงวนสิทธิที่จะมาตั้งพิพาทหรือข้อโต้แย้งกันในทางศาลพิพากษายืน
