คำฟ้องและคำให้การ
โจทก์ฟ้องขอให้เพิกถอนการประเมินของเจ้าพนักงานประเมิน สำนักงานสรรพากรจังหวัดพังงาของจำเลยที่ 1 และคำวินิจฉัยอุทธรณ์ของจำเลยที่ 2 ถึงที่ 4 ตามแบบภ.ส.7 ฉบับลงวันที่ 19 สิงหาคม 2536 ที่ให้โจทก์เสียภาษีอากรจำนวน 1,765,097 บาทจำเลยทั้งสี่ให้การว่า การประเมินของเจ้าพนักงานประเมินและคำวินิจฉัยอุทธรณ์ของคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ชอบแล้ว ขอให้ยกฟ้องศาลภาษีอากรกลางพิพากษาให้เพิกถอนการประเมินของเจ้าพนักงานประเมินและคำวินิจฉัยอุทธรณ์ของคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ ฉบับลงวันที่ 19 สิงหาคม2536ศาลฎีกาแผนกคดีภาษีอากรวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงรับฟังได้ในเบื้องต้นว่า โจทก์เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการห้างหุ้นส่วน (สามัญ) เหมืองแร่เจริญโชคกิจการเหมืองแร่
โจทก์ผู้ขายแร่ดีบุกได้ส่งมอบแร่ดีบุกให้บริษัทไทยแลนดส์เมลติ้งแอนรีไฟนิ่ง จำกัด หรือที่เรียกกันว่าบริษัทไทยซาโก้ จำกัด ผู้ซื้อแร่ดีบุก จำนวน 2 ครั้ง คือเมื่อวันที่ 24 และ 26 ธันวาคม 2524โดยได้รับเงินจำนวนร้อยละ 80 ของมูลค่าแร่ดังกล่าวในวันที่ส่งมอบแร่ และรับเงินค่าแร่ที่เหลืออีกครั้งในวันที่ 14 มกราคม 2525 โจทก์มิได้นำเงินจำนวนร้อยละ 80 ของมูลค่าแร่ที่รับมาคำนวณเป็นรายรับเพื่อเสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาในปีภาษี 2524 แต่ได้นำไปคำนวณเสียภาษีเงินได้ในปีภาษี 2525 เจ้าพนักงานประเมินของจำเลยที่ 1 จึงได้ประเมินให้โจทก์ชำระภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาในรายรับดังกล่าวเพิ่มเติม
คำพิพากษาศาลล่าง
โจทก์อุทธรณ์การประเมิน คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์วินิจฉัยให้งดเงินเพิ่ม คงให้โจทก์ชำระภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาเพิ่มในปี 2524 จำนวน 1,765,097.08 บาท การซื้อขายแร่ดีบุกระหว่างโจทก์กับบริษัทไทยซาโก้ จำกัด เป็นไปตามข้อกำหนดและเงื่อนไขในการซื้อเนื้อแร่ดีบุกเอกสารหมาย จ.2 แผ่นที่ 4 ถึง 7 มีปัญหาว่าการประเมินของเจ้าพนักงานประเมินของจำเลยที่ 1 และคำวินิจฉัยอุทธรณ์ของจำเลยที่ 2 ที่ 3 และที่ 4 ชอบหรือไม่ โจทก์อ้างว่าที่มิได้นำรายรับมูลค่าแร่ที่ได้รับไว้ในวันที่ 24 และ 26 ธันวาคม 2524 ไปคำนวณเป็นรายรับเสียภาษีเงินได้ในปีที่รับเพราะเงินดังกล่าวเป็นเงินกู้ที่โจทก์กู้มาเพื่อใช้จ่ายเป็นทุนหมุนเวียน มิใช่เงินได้ที่ต้องเสียภาษีอากรทั้งการซื้อขายแร่ระหว่างโจทก์และบริษัทไทยซาโก้
จำกัด ยังมิใช่การซื้อขายเสร็จเด็ดขาดในวันที่ส่งมอบแร่ การนำแร่ไปมอบให้และเอาเงินมาก่อนมีลักษณะคล้ายกับการจำนำนั้น เห็นว่า ตามข้อกำหนดและเงื่อนไขในการซื้อเนื้อแร่ดีบุกระหว่างโจทก์ผู้ขายและบริษัทไทยซาโก้ จำกัด ผู้ซื้อ เอกสารหมาย จ.2 แผ่นที่ 4 ถึง 7 ข้อ 2(ก) ระบุว่า ให้ถือว่าการส่งมอบแร่ดีบุกสำเร็จบริบูรณ์และกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินดังกล่าวคือแร่ทั้งหมดตกเป็นของบริษัทไทยซาโก้ จำกัด เมื่อได้ชั่งน้ำหนักชิ้นรวมตามวิธีที่ระบุไว้ นอกจากนั้นยังกำหนดในข้อ 5(ข) ว่า ราคาซื้อให้คำนวณโดยใช้ราคาตลาดปีนังของวันตลาดดีบุกปีนังที่ผู้ขายระบุ โดยผู้ขายอาจระบุเอาวันตลาดดีบุกปีนังวันใดวันหนึ่งภายใน 30 วัน หลังจากวันส่งมอบเป็นวันราคาตลาดปีนังก็ได้ ในกรณีที่ผู้ขายไม่ได้ระบุวันตลาดปีนังวันใดวันหนึ่งภายใน 30 วัน
หลังจากวันส่งมอบเป็นราคาตลาดปีนัง ก็ให้ใช้วันตลาดดีบุกปีนังในวันที่ 30 หลังจากวันส่งมอบในการคำนวณราคาซื้อและในข้อ 7 ระบุว่า เมื่อได้รับคำขอจากผู้ขาย บริษัทไทยซาโก้ จำกัด จะจ่ายเงินล่วงหน้าให้แก่ผู้ขายเป็นเงินบาทจำนวนไม่เกินร้อยละ 80 ของราคาซื้อสุทธิประมาณได้จากปริมาณของแร่ดีบุกที่ผู้ขายส่งมอบให้แต่ละครั้งและที่ผู้ขายยังมิได้ระบุวันตลาดปีนังวันใดเป็นราคาตลาดปีนัง ราคาซื้อสุทธิที่ประมาณนี้ให้คำนวณจากราคาตลาดปีนังของวันที่จ่ายเงินล่วงหน้าเมื่อข้อกำหนดและเงื่อนไขในการซื้อเนื้อแร่ดีบุกระหว่างโจทก์และบริษัทไทยซาโก้ จำกัด ระบุรายละเอียดไว้เช่นนั้น สัญญาซื้อขายแร่จึงเป็นสัญญาซื้อขายเสร็จเด็ดขาดตั้งแต่วันที่มีการส่งมอบแร่ระหว่างโจทก์ผู้ขายและบริษัทไทยซาโก้
จำกัด ผู้ซื้อแล้วเพียงแต่การกำหนดราคาแร่ที่แน่นอน ฝ่ายผู้ซื้อยินยอมให้ผู้ขายกำหนดภายหลังโดยถือราคาแร่ของตลาดปีนังในวันใดวันหนึ่งก็ได้ภายใน 30 วัน หลังจากวันส่งมอบแร่ถ้าผู้ขายไม่กำหนดภายในเวลาดังกล่าวให้ใช้วันตลาดดีบุกปีนังในวันที่ 30 หลังจากวันส่งมอบแร่เป็นราคาแร่ที่ซื้อขายกัน เหตุผลที่ต้องมีข้อตกลงเช่นนี้ก็เพื่อมิให้ผู้ขายเป็นฝ่ายเสียเปรียบเพราะราคาแร่ขึ้นลงทุกวัน และการที่ผู้ซื้อยอมจ่ายเงินล่วงหน้าจำนวนร้อยละ 80 ของมูลค่าแร่ให้แก่ผู้ขายเมื่อผู้ขายร้องขอทั้ง ๆ ที่ผู้ขายยังมิได้กำหนดราคาซื้อขายแร่ ก็ได้มีข้อกำหนดให้ผู้ขายเสียดอกเบี้ยในเงินดังกล่าวในอัตราร้อยละ 1 ต่อเดือนเริ่มตั้งแต่วันที่ 8 หลังจากวันที่จ่ายเงินล่วงหน้าจนกระทั่งผู้ขายจะได้ระบุวันตลาดปีนังที่ใช้คำนวณราคาแร่ที่ซื้อขายกัน ทั้งนี้ เพื่อมิให้ผู้ขายได้เปรียบผู้ซื้อเกินไปนั่นเอง ข้อตกลงดังกล่าวไม่เป็นการขัดต่อกฎหมายจึงใช้บังคับได้
ศาลฎีกาวินิจฉัย
อนึ่ง เมื่อมีการสอบถามเรื่องนี้ไปยังบริษัทไทยซาโก้ จำกัด บริษัทได้ตอบยืนยันว่าบริษัทไม่ได้ดำเนินการรับจำนำแร่ และเงินล่วงหน้าค่าแร่ที่บริษัทจ่ายให้ผู้ขายไปก่อนนั้นเป็นส่วนหนึ่งของราคาแร่ ปรากฏตามเอกสารหมาย ล.2 แผ่นที่ 42 จึงเห็นว่าเงินจำนวนร้อยละ 80 ของมูลค่าแร่ที่โจทก์ได้รับไว้เมื่อวันที่ 24 และ 26 ธันวาคม 2524 นั้น เป็นส่วนหนึ่งของราคาแร่ที่บริษัทไทยซาโก้จำกัด ผู้ซื้อได้ชำระให้แก่โจทก์ผู้ขาย หาใช่เงินกู้ดังที่โจทก์อ้างไม่ เงินจำนวนนี้จึงเป็นเงินได้พึงประเมินที่โจทก์จะต้องนำมาคำนวณเสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาในปี 2524การประเมินของเจ้าพนักงานประเมินของจำเลยที่ 1 และคำวินิจฉัยอุทธรณ์ของจำเลยที่ 2 ที่ 3 และที่ 4 ชอบแล้ว ส่วนที่โจทก์แก้อุทธรณ์ขอให้ลดเบี้ยปรับเงินเพิ่มนั้น เห็นว่าคำฟ้องโจทก์มิได้กล่าวข้อนี้ไว้ จึงไม่ใช่ข้อที่ยกขึ้นว่ากันมาแล้วในศาลภาษีอากรกลางศาลฎีกาไม่รับวินิจฉัยพิพากษากลับ ให้ยกฟ้องโจทก์
