คำฟ้องและคำให้การ
โจทก์ฟ้องว่า จำเลยกู้เงินโจทก์ 100,000 บาท โดยจดทะเบียนจำนองที่ดินเป็นประกัน ต่อมาจำเลยขอแบ่งขายที่ดินดังกล่าวส่วนหนึ่งให้แก่โจทก์ในราคา300,000 บาท โดยให้หักเงินกู้ออกจากราคาที่ดินที่ขาย โจทก์ตกลงจะชำระส่วนที่เหลือ 200,000 บาท ภายในเดือนกรกฎาคม 2524 ปรากฏว่าก่อนถึงกำหนดเวลาดังกล่าว จำเลยกลับหลอกนางบังอร เทวนุกูล ภริยาโจทก์ ซึ่งโจทก์มอบให้เป็นผู้รับจดทะเบียนจำนอง ไปทำการจดทะเบียนไถ่ถอนจำนองโดยอ้างว่าไม่มีหนี้จำนองต่อกันแล้ว และจะได้ขายที่ดินให้โดยปลอดจำนอง ภริยาโจทก์หลงเชื่อได้ทำนิติกรรมไถ่ถอนจำนองโดยมิได้รับเงินค่าไถ่ถอนแล้วจำเลยอ้างว่าไม่ได้ตกลงขายที่ดินให้โจทก์จึงขอพิพากษาบังคับให้จำเลยรับเงิน 200,000 บาทจากโจทก์และจดทะเบียนโอนที่ดินส่วนที่แบ่งขายให้แก่โจทก์จำเลยให้การว่า
จำเลยได้ไถ่ถอนจำนองโดยชำระเงิน 100,000 บาท ให้แก่นางบังอร เทวนุกูล และไม่เคยตกลงแบ่งขายที่ดินให้แก่โจทก์ ข้อตกลงจะซื้อขายไม่มีหลักฐานเป็นหนังสือ มิได้มีการวางมัดจำและชำระราคาที่ดินบางส่วน ฟ้องโจทก์เคลือบคลุม ขอให้ยกฟ้องระหว่างพิจารณาคู่ความตกลงท้ากันว่า หากเจ้าพนักงานที่ดินเบิกความว่าจำเลยได้ชำระตัวเงิน 100,000 บาท ให้แก่นางบังอร เทวนุกูล ต่อหน้าเจ้าพนักงานที่ดินเพื่อไถ่ถอนจำนองแล้ว โจทก์จะยอมแพ้คดี แต่หากเจ้าพนักงานที่ดินเบิกความว่าไม่มีการชำระเงิน 100,000 บาทนั้น จำเลยยอมแพ้คดี ให้ศาลวินิจฉัยข้อเท็จจริงตามคำเบิกความดังกล่าวเมื่อเจ้าพนักงานที่ดินเบิกความแล้ว ศาลชั้นต้นฟังข้อเท็จจริงว่าไม่มีการชำระเงิน 100,000 บาท
ต่อหน้าเจ้าพนักงานที่ดิน จำเลยจึงต้องแพ้คดีตามคำท้าพิพากษาให้จำเลยรับชำระเงินค่าที่ดิน 200,000 บาทจากโจทก์และจดทะเบียนโอนที่ดินให้แก่โจทก์ หากไม่ไปให้ถือคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า สำหรับฎีกาของจำเลยที่ว่าข้อตกลงของโจทก์จำเลยไม่มีลักษณะเป็นคำท้า นั้น
ศาลฎีกาวินิจฉัย
พิเคราะห์แล้วข้อความในรายงานกระบวนพิจารณาฉบับลงวันที่ 8 สิงหาคม 2524 (ที่ถูกคือ 8 ตุลาคม 2524) มีดังนี้ "ศาลได้ไกล่เกลี่ยคู่ความ คู่ความตกลงท้ากันว่า หากเจ้าพนักงานที่ดินมาเบิกความตอบศาลว่า จำเลยได้ชำระตัวเงิน 100,000 บาท ให้แก่นางบังอร เทวนุกูล ต่อหน้าเจ้าพนักงานที่สำนักงานที่ดินจังหวัดบุรีรัมย์ เพื่อไถ่ถอนจำนองแล้ว โจทก์จะยอมแพ้คดี แต่หากเจ้าพนักงานที่ดินมาเบิกความว่า ไม่มีการชำระเงิน 100,000 บาทนั้น จำเลยยอมแพ้คดี เจ้าพนักงานที่ดินที่จะมาเบิกความมีจำนวน 3 คน คือ นายเดช ศรีไสย นางมลิวัลย์ เบญจกุล และนายประยูร ศรีนวล (ต่อมาคู่ความขอเปลี่ยนจากนายเดชและนางมลิวัลย์ เป็นนางอารี รังสิมาเทวกุล และนางนงนุช
จรัณยานนท์) ให้ศาลวินิจฉัยข้อเท็จจริงจากคำเบิกความของพยานทั้งสามปากนี้ ฯลฯ" เห็นว่า ข้อตกลงดังกล่าวของคู่ความที่ให้ศาลชั้นต้นสืบพยานที่เป็นเจ้าพนักงานที่ดินเพียง 3 ปากในประเด็นข้อเดียวว่า จำเลยได้ชำระตัวเงิน 100,000 บาท ให้แก่นางบังอร เทวนุกูล เพื่อไถ่ถอนจำนองต่อหน้าเจ้าพนักงานที่ดินที่สำนักงานที่ดินจังหวัดบุรีรัมย์หรือไม่ แล้วให้ศาลวินิจฉัยข้อเท็จจริงจากคำเบิกความของพยานเป็นข้อแพ้ชนะนั้น ข้อตกลงดังกล่าวจึงเป็นคำท้าของคู่ความโดยชัดแจ้งแล้วศาลฎีกาฟังข้อเท็จจริงว่าจำเลยไม่ได้ชำระตัวเงิน 100,000 บาทให้นางบังอรต่อหน้าพยานทั้งสาม สมประสงค์ข้างฝ่ายโจทก์ จำเลยจึงต้องแพ้คดีตามคำท้าพิพากษายืน
