คำฟ้องและคำให้การ
โจทก์ทั้งสี่ฟ้องขอให้ลงโทษจำเลยทั้งแปดสิบสามตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 83, 85, 86, 90, 91, 137, 264, 265, 267, 268 พระราชบัญญัติกำหนดความผิดเกี่ยวกับห้างหุ้นส่วนจดทะเบียน ห้างหุ้นส่วนจำกัด บริษัทจำกัด สมาคมและมูลนิธิ พ.ศ.2499 มาตรา 49, 50, 51
คำพิพากษาศาลล่าง
ศาลชั้นต้นมีคำสั่งไม่รับคำฟ้อง
โจทก์ทั้งสี่อุทธรณ์
ศาลชั้นต้นมีคำสั่งรับอุทธรณ์ ให้โจทก์ทั้งสี่นำส่งสำเนาอุทธรณ์ให้จำเลยทั้งแปดสิบสามทราบ
โจทก์ทั้งสี่อุทธรณ์คำสั่งของศาลชั้นต้นว่า โจทก์ทั้งสี่ไม่ต้องนำส่งสำเนาอุทธรณ์ให้จำเลยทั้งแปดสิบสาม ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษาแก้เป็นว่า ให้งดส่งสำเนาอุทธรณ์แก่จำเลยทั้งแปดสิบสาม กับให้ยกฟ้องโจทก์ทั้งสี่
ศาลฎีกาวินิจฉัย
โจทก์ทั้งสี่ฎีกา โดยผู้พิพากษาซึ่งลงชื่อในคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค 1 อนุญาตให้ฎีกา ระหว่างพิจารณาของศาลฎีกา โจทก์ที่ 1 ถึงแก่กรรม นางนฤมล ภริยาของโจทก์ที่ 1 ยื่นคำร้องขอเข้าดำเนินคดีต่างผู้ตาย ศาลฎีกามีคำสั่งอนุญาต
ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า
มีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ทั้งสี่ประการแรกว่า การกระทำของจำเลยทั้งแปดสิบสามตามฟ้องเป็นความผิดฐานร่วมกันปลอมเอกสารและใช้เอกสารปลอมตามฟ้องหรือไม่ เห็นว่า แม้คดีนี้โจทก์ทั้งสี่บรรยายฟ้องว่า จำเลยที่ 1 ถึงที่ 23 กับพวกอีก 2 คน ทำหนังสือขอให้โจทก์ที่ 1 ในฐานะนายกสมาคมศิษย์เก่าโรงเรียนเสริมมิตรเรียกประชุมใหญ่วิสามัญเพื่อแต่งตั้งคณะกรรมการสมาคมชุดใหม่ โดยร่วมกันลงลายมือชื่อในหนังสือดังกล่าวในฐานะสมาชิกสามัญของสมาคม ทั้งๆ ที่บุคคลที่ลงลายมือชื่อในหนังสือขอให้เรียกประชุมและผู้เข้าร่วมประชุมใหญ่บางคนมิได้เป็นสมาชิกสามัญของสมาคม แล้วนำเอกสารที่เกี่ยวข้องไปขอจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงกรรมการสมาคมต่อนายทะเบียนก็ตาม แต่เมื่อหนังสือขอให้เรียกประชุมใหญ่วิสามัญเป็นเอกสารที่จำเลยที่ 1 ถึงที่ 23 กับพวกได้จัดทำขึ้นเองและ
ลงลายมือชื่อของตนเอง นอกจากนั้นบัญชีรายชื่อร่วมการประชุมใหญ่วิสามัญก็มีผู้เข้าร่วมประชุม ลงลายมือชื่อของตนเอง กรณีจึงเป็นการที่โจทก์ทั้งสี่ฟ้องกล่าวอ้างว่า จำเลยทั้งแปดสิบสามได้ร่วมกันจัดทำเอกสารที่มีข้อความอันเป็นเท็จเกี่ยวกับฐานะของผู้จัดทำหนังสือขอให้เรียกประชุมใหญ่วิสามัญและผู้เข้าร่วมประชุมว่าเป็นสมาชิกสามัญ โดยที่บางคนมิได้เป็นสมาชิกสามัญ ซึ่งอาจมีผลให้การประชุมใหญ่วิสามัญของสมาคมไม่ชอบด้วยข้อบังคับของสมาคมเท่านั้น หาใช่เป็นการทำเอกสารปลอมขึ้นทั้งฉบับหรือแต่ส่วนใดส่วนหนึ่งไม่ ทั้งมิใช่การลงลายมือชื่อปลอมหรือประทับตราปลอมลงในเอกสาร เพื่อให้ผู้หนึ่งผู้ใดหลงเชื่อว่าเป็นเอกสารที่แท้จริง นอกจากนั้น ที่โจทก์ทั้งสี่ฟ้องว่าจำเลยที่ 39 ลงลายมือชื่อรับรองสำเนาถูกต้องในทะเบียนสมาชิกสมาคมศิษย์เก่าโรงเรียนเสริมมิตรวิทยา
อันเป็นการรับรองเอกสารที่มีข้อความเป็นเท็จโดยไม่มีต้นฉบับอยู่จริงนั้น เห็นว่า เมื่อโจทก์ทั้งสี่ฟ้องกล่าวอ้างว่า จำเลยที่ 39 มีหน้าที่รักษาการแทนนายทะเบียนสมาคม มีหน้าที่รับและจำหน่ายสมาชิก รักษาทำเนียบกับ ทำทะเบียนต่างๆ ของสมาคม ดังนั้น แม้ว่าจำเลยที่ 39 จัดทำทะเบียนสมาชิกของสมาคมอันเป็นความเท็จเพราะมีบุคคลจำนวนหนึ่งที่มิได้เป็นสมาชิกกิตติมศักดิ์หรือสมาชิกสามัญมีรายชื่ออยู่ในทะเบียนของสมาคม ก็เป็นเรื่องที่โจทก์ทั้งสี่กล่าวหาว่าจำเลยที่ 39 ซึ่งมีหน้าที่จัดทำทะเบียนสมาชิกของสมาคม ได้จัดทำและรับรองเอกสารอันมีข้อความเป็นเท็จเช่นกัน หาใช่เป็นการทำเอกสารปลอมขึ้นทั้งฉบับหรือแต่ส่วนใดส่วนหนึ่ง ทั้งมิใช่การลงลายมือชื่อปลอมหรือประทับตราปลอม ลงในเอกสาร เพื่อให้ผู้หนึ่งผู้ใดหลงเชื่อว่าเป็นเอกสารที่แท้จริงไม่ การกระทำของจำเลยทั้ง แปดสิบสามจึงไม่เป็นความผิดฐานร่วมกันปลอมเอกสารตามฟ้อง และการนำเอกสารดังกล่าวซึ่งมิใช่เอกสารปลอมไปใช้ตามฟ้องก็ย่อมไม่เป็นความผิดฐานร่วมกันใช้เอกสารปลอม
มีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ทั้งสี่ต่อไปว่า การกระทำของจำเลยทั้งแปดสิบสามตามฟ้องเป็นความผิดฐานแจ้งความเท็จต่อเจ้าพนักงานและแจ้งให้พนักงานจดข้อความอันเป็นเท็จตามฟ้องหรือไม่ เห็นว่า โจทก์ทั้งสี่มิได้ระบุรายละเอียดในฟ้องว่า จำเลยทั้งแปดสิบสามได้แจ้งข้อความอันเป็นเท็จต่อเจ้าพนักงานว่าอย่างไร และแจ้งให้เจ้าพนักงานจดข้อความอันเป็นเท็จลงในเอกสารราชการหรือเอกสารมหาชนว่าอย่างไร คงกล่าวในฟ้องเพียงว่าจำเลยที่ 17 ได้นำเอกสารเกี่ยวกับการประชุมใหญ่วิสามัญที่กระทำโดยมิชอบไปยื่นต่อเจ้าพนักงานเพื่อขอจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงกรรมการสมาคมและจำเลยที่ 22 ได้นำใบสำคัญแสดงการจดทะเบียนแต่งตั้งกรรมการสมาคมชุดใหม่ไปแสดงต่อผู้อำนวยการสำนักงานเขตการศึกษาจังหวัดพระนครศรีอยุธยา
เขต 2 เพื่อขออนุญาตแต่งตั้ง ผู้ทำการแทนผู้รับใบอนุญาตในนามสมาคมเท่านั้น เมื่อฟ้องของโจทก์ไม่มีรายละเอียดเกี่ยวกับการกระทำของจำเลยทั้งแปดสิบสามอันเป็นองค์ประกอบความผิดฐานแจ้งความเท็จและฐานแจ้งให้เจ้าพนักงาน จดข้อความอันเป็นเท็จลงในเอกสารราชการหรือเอกสารมหาชน จึงเป็นคำฟ้องที่ไม่ชอบด้วยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 158 (5) ศาลจึงต้องยกฟ้องตามมาตรา 161
มีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ทั้งสี่ประการสุดท้ายว่า การกระทำของจำเลยทั้งแปดสิบสามตามฟ้องเป็นความผิดตามพระราชบัญญัติกำหนดความผิดเกี่ยวกับห้างหุ้นส่วนจดทะเบียน ห้างหุ้นส่วน จำกัด บริษัทจำกัด สมาคมและมูลนิธิ พ.ศ.2499 มาตรา 49, 50, และ 51 หรือไม่ เห็นว่า บทบัญญัติแห่งมาตรา 49 เป็นกรณีที่ผู้กระทำผิดใช้ชื่อซึ่งมีอักษรไทยประกอบคำว่า "สมาคม" ในดวงตรา ป้ายชื่อ จดหมายใบแจ้งความหรือเอกสารอย่างอื่นเกี่ยวกับธุรกิจโดยมิได้เป็นสมาคม เมื่อโจทก์ทั้งสี่กล่าวในฟ้องว่าจำเลยทั้งแปดสิบสามร่วมกันกระทำการจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงกรรมการของสมาคมศิษย์เก่าโรงเรียนเสริมมิตรวิทยา โดยกระทำการในนามสมาคมศิษย์เก่าโรงเรียนเสริมมิตรซึ่งเป็นสมาคมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
การกระทำของจำเลยทั้งแปดสิบสามย่อมไม่เป็นความผิดตามมาตรา 49 และเมื่อสมาคมดังกล่าวเป็นสมาคมตามกฎหมาย การกระทำของจำเลยทั้งแปดสิบสามจึงไม่เป็นการกระทำให้บุคคลอื่นหลงเชื่อว่าเป็นสมาคมที่ได้จดทะเบียนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ หรือเป็นการใช้ชื่อสมาคมโดยรู้อยู่ว่าเป็นสมาคมที่มิได้จดทะเบียนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ การกระทำของจำเลยทั้งแปดสิบสามจึงไม่เป็นความผิดตามพระราชบัญญัติกำหนดความผิดเกี่ยวกับห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนห้างหุ้นส่วนจำกัด บริษัทจำกัด สมาคมและมูลนิธิ พ.ศ.2499 มาตรา 50 และ 51 ด้วย ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายกฟ้องมานั้น ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาของโจทก์ทั้งสี่ทุกข้อฟังไม่ขึ้น
Result
พิพากษายืน
